Redactioneel

Volgend jaar gaat de musical Only Planet in première. Het is geen gewone voorstelling zeggen de makers: het is ‘filmisch, emotioneel en hoopvol’, het is ‘een verhaal dat je aan het denken zet’, het is ‘theater met betekenis’. Bovendien bestaat de productie niet alleen uit theater, maar ook uit de expositie Eye on Earth en het educatieprogramma Code Groen, zo lezen we op de site van de productie. Het is een drieluik dat ’verbeelding koppelt aan bewustwording’. We leren over een veerkrachtige wereld met de natuur als bondgenoot.

“We leggen de bal bij de ondernemer. Die moet beseffen dat zijn ‘license to produce’ ter discussie staat”. Dat zegt Stijn van Boxmeer, dagelijks bestuurder van Hoogheemraadschap van Delfland in H₂O november. Van Boxmeer gaat over de waterkwaliteit in het beheergebied van Delfland. Dat is een uitdagende portefeuille, want overal staan kassen. En dat niet alleen: “Wij zijn het dichtstbevolkte waterschap van Nederland en industriële vervuiling is zeker ook aan de orde.”

Op 29 oktober worden we weer in het stemhokje verwacht. Een nieuw electoraal verdict moet een uitweg bieden uit de impasse in het landelijke politieke bestuur. Het in de zomer van 2024 aangetreden kabinet Schoof, dat permanent in crisis verkeerde en twee keer viel, brak veel af en bouwde niets op. Belangrijke dossiers bleven liggen, structurele problemen werden niet aangepakt - bestuurlijk onvermogen leidde tot bestuurlijke stilstand. Ook op belangrijke waterthema’s.

“We moeten ons in de sociale woningbouw veel meer voorbereiden op de klimaatverandering”, zegt Marike Bonhof, bestuurder van de Amsterdamse woningcorporatie Ymere, in H₂O september. Ze was bestuurder van Vitens en kreeg te maken met de impact van klimaatverandering: in de kurkdroge zomer van 2018 kon het bedrijf de drinkwatervraag niet meer aan. De klimaatlessen die ze toen leerde, klinken nu door in het beleid van de woningcorporatie.

In 1985 werden ze voor het eerst waargenomen. We zijn 40 jaar verder en de Amerikaanse uitheemse rivierkreeft heeft zich wijdverspreid in de Nederlandse wateren. In concentratiegebieden wemelt het ervan, in andere regio’s groeien de aantallen snel.

Het is klein, het is kneuterig, het is feelgood. Daarmee is het enorme succes verklaard van de Visdeurbel in de Utrechtse Weerdsluis. Druk op de bel en de sluiswachter opent de deur voor wachtende vissen. Mensen over de hele wereld doen het. Vorig jaar keken er 3,4 miljoen naar de livestream en drukten 150.000 keer op de bel. Dit seizoen zijn de kijkcijfers van dezelfde orde. Het is verbluffend: lui daai klokkie!

Als u de april uitgave van H₂O doorkruist, dan waadt u door extreme nattigheid (‘Wordt het niet hoog tijd voor een vernattingsreeks?’), wordt u rondgeleid in het met droogte worstelende waterwingebied ’t Klooster in de Achterhoek (ooit ‘hartstikke nat’, nu een zandbak genoemd), leest u over de vrees op de Veluwe voor veranderend grondgebruik (‘dan kachelt de waterkwaliteit verder achteruit’) en begint een artikel met de vraag: als het klimaat verandert en de zeespiegel stijgt, wat moeten we dan in Nederland?

Watermannetje, koopman en dominee. Rick Elmendorp is het allemaal in zijn rol als directeur-bestuurder van het Netherlands Water Partnership. Dominee en koopman, gaat dat goed samen, is een vraag in het interview in deze H₂O. Doing good en doing business zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden, antwoordt Elmendorp.

Eerst was er de uitspraak van de Raad van State over intern salderen. Daarna kwam het vonnis van de rechtbank in Den Haag over het halen van de stikstofdoelen. Twee verdicten die een nieuw akte in het slepende stikstofdrama inluiden. De gerechtelijke boodschap aan politiek Den Haag: hou je aan je eigen wetgeving.

In H₂O december treft u ook Water Matters, de speciale uitgave die gericht is op onderzoeken uit de wetenschappelijke wereld waar waterprofessionals in de praktijk hun voordeel mee kunnen doen. De abstracts worden beoordeeld door een redactieraad. Voorzitter van de raad is emeritus hoogleraar Huib de Vriend. In een vraaggesprek over de waarde van Water Matters toont hij zich bezorgd over de wijze waarop het klimaat verandert: “Het gaat zo snel en het verandert op zo’n rare manier.”

In Vlaanderen wil het nieuwe kabinet Diependaele het waterbeheer hervormen. Het is te versnipperd en te complex, staat in het regeerakkoord. “Gemeenten, polderbesturen en wateringen, provincies, Vlaamse administraties... ze hebben allemaal wel iets te zeggen over een stukje waterloop ergens in Vlaanderen.”

De titel van het Deltaprogramma 2025 - Naar een nieuwe balans in de leefomgeving: ruimte voor leven met water - leest als poëzie, zegt Lotte Jensen 26 september in het Amsterdamse debatcentrum De Balie. De literatuurwetenschapper en filosoof was gevraagd om met een gesproken column een intermezzo te verzorgen in het debat over de toekomst van Nederland en het waterbeheer met deltacommissaris Co Verdaas, die een week na Prinsjesdag zijn eerste Deltaprogramma toelicht voor een handvol toehoorders in hartje Amsterdam.

In de uitgave van H₂O september leest u artikelen over nieuwe ontwikkelingen in het zuiveren van water. Drinkwaterbedrijf Oasen omarmt in Nieuw-Lekkerland en Kamerik de toekomst met One Step Reverse Osmose, NX Filtration maakt in de nieuwe membranenfabriek in Hengelo RO-water van precies 20, 55 en 78 graden voor het productieproces, op de rwzi in Weert draait de eerste mobiele versie van de Nereda-techniek en onder de paraplu van het Groeiplan Watertechnologie wordt een full scale test voorbereid met zelfstandig opererende afwaterzuiveringen die worden bestuurd met behulp van artificial intelligence.

Nu het kabinet op het bordes staat, ligt de blauwdruk voor het beleid de komende 4 jaar vast. Er kan worden geconcludeerd dat het klimaatbeleid niet door de shredder wordt gehaald, zoals PVV voor ogen had. Er wordt ‘stevig ingezet’ op klimaatadaptatie. Ruimte voor de Rivier wordt geactualiseerd en het Hoogwaterbeschermingsprogramma herijkt, blijkt uit het hoofdlijnenakkoord van PVV, VVD, NSC en BBB.

Het thema is bepaald niet nieuw en speelt in elke sector: krapte op de arbeidsmarkt. De impact is groot. Zo vliegt met de grote uittocht van pensioengerechtigde professionals niet alleen capaciteit maar ook (vak)kennis de deur uit. Weer binnenhalen is moeilijk. Daarbij: wie komt, gaat ook weer snel, want de mobiliteit op een krappe arbeidsmarkt is groot.

De Waddenzee is in last. Als de zeespiegel stijgt, verdrinken de wadplaten. Vanaf 2030 kunnen ze al gaan krimpen. Slecht nieuws voor foeragerende trekvogels, maar ook voor de waterveiligheid in Noord-Nederland, vertelt kustecoloog Katja Philippart in H₂O april.

PFAS is een crisis, zegt Eddie Broeders van Nijhuis Saur Industries in deze H₂O. “We gebruikten ze al jarenlang zonder te weten wat de consequenties waren.” Inmiddels weten we dat wel: deze schadelijke ‘forever chemicals’ zitten overal. Rivierwater, drinkwater en nu ook in het grondwater, zoals u op de H₂O-site kunt lezen in een recent vakartikel van Arcadis en de provincies Brabant en Utrecht.

Indachtig de klassieker in waterschapsland ‘Geef ons heden ons dagelijks brood en af en toe een watersnood’, waren de hoogwaterweken rondom de jaarwisseling een zegen. De opeenvolgende stormen, aanhoudende regenval, afvoerpieken en hoge waterpeilen drukten ons opnieuw met de neus op de feiten: extreem weer wordt het nieuwe normaal.

In de Tweede Kamer is nu een partij de grootste die de klimaatparagraaf in haar verkiezingsprogramma als volgt begint: “Al tientallen jaren worden we bang gemaakt voor klimaatverandering. Hoewel de voorspelde rampscenario’s - over de wereld die zou vergaan - door de jaren heen steeds extremer werden, is geen daarvan ooit uitgekomen.” En: “De Klimaatwet, het Klimaatakkoord en alle andere klimaatmaatregelen gaan direct door de shredder.” Het moet ook afgelopen zijn met die 'hysterische reductie’ van CO₂, schrijft de PVV.

Van de klimaatdoelen die de waterschappen zich hebben gesteld, komt energieneutraliteit in zicht, blijkt uit de toelichting op de Klimaatmonitor in H₂O november. Het energieverbruik van de waterschappen daalde in een jaar tijd met 3,5 procent, terwijl het opwekken van duurzame energie uit bijvoorbeeld rioolwater aanzienlijk steeg. “Energie hebben we nu in de vingers”, zegt Hielke van der Spoel, senior beleidsadviseur waterketen bij Waterschap Rivierenland. Ergo: In 2025 zijn de waterschappen energieneutraal.

In deze H₂O oktober zegt Annemieke Nijhof van kennisinstituut Deltares: “De complexe integrale vragen laten zich niet beantwoorden met gestapelde deelonderzoeken met een nietje erdoor.” De algemeen directeur bepleit dat de onderzoeks- en kennisinstituten Deltares, TNO, KWR, Wetsus en universiteiten als Wageningen, TU Delft en andere, hun kennis meer samenbrengen rond maatschappelijke opgaven, die almaar ingewikkelder worden.