Blogs

De lage rivierafvoeren in de zomer van 2026 drukken ons weer eens op de feiten: het immense verlies aan zoet water via de Nieuwe Waterweg houdt het landelijk zoetwaterbeheer in tijden van schaarste in een wurggreep. In plaats van zoet water vast te houden verspillen we het in grote hoeveelheden. Van de 750 m³/s die bij Lobith ons land binnenkomt, laten we 500 m³/s bij Hoek van Holland het land weer verlaten om tegendruk te bieden aan indringing van zout.

Het Verenigd Koninkrijk is een boeiend land, ik kom er graag. In juni was ik er ook en zag ik live op TV hoe premier Keir Starmer ‘announced he would step down from number 10’. Hij kreeg in eigen partij te weinig steun. Inmiddels is er een andere PM, de zevende in tien jaar tijd: zijn partijgenoot Andy Burnham. Naar verluidt wil hij de waterbedrijven nationaliseren, althans daar meer grip op krijgen. Kijk, dan wordt het interessant.

"Maak contact met de aarde onder je voeten. Voel hoe je gedragen wordt door een levend organisme. Welke geuren neem je waar? Welke geluiden hoor je?”, zegt de begeleider. Met mijn ogen dicht probeer ik het allemaal. Ik ruik het natte bos, hoor een merel en beeld me in dat ik op een huid sta. Ik vraag me af of ik de aarde daarmee net zo kietel als de mier doet op mijn kuit. En of die mier zich ook een buitenbeentje voelt.

Waterschappen zijn op aarde voor veilige dijken en voldoende en schoon oppervlaktewater. Zijn ze er ook voor de levering van water voor beregening van landbouwgewassen? Mogen we de kerntaken zo ver oprekken? Is gezuiverd rioolwater, effluent, een geschikte bron in de land- en tuinbouw of moet dat eerst verder worden ‘gepolijst’? Wie gaat dat betalen?

Met de zomer in zicht wordt Nederland steeds drukker bezocht door toeristen. Met ratelende rolkoffertjes bewegen ze zich door het historische Nederlandse straatbeeld, vaak onderweg naar een middelmatig frietje met truffelsaus of een in ‘M&M’s’ gedompelde stroopwafel.

Het kan wél. D66 won de verkiezingen met deze wervende zin. Dat geeft hoop. Het geldt namelijk ook voor het in beeld krijgen van lozingen op water. Het is niet moeilijk. Je moet het willen.

Een jaar geleden ontstond er verwarring over de naam van een beek. Het betreft een sprankelende sprengenbeek aan de Veluwezoom. VVV-brochures, digitale kaarten en bordjes langs de watergang spraken over Beekhuizensebeek. Maar De Bekenstichting (voluit Stichting tot Behoud van de Veluwse Sprengen en Beken), die de Beken Atlas Veluwe bijhoudt, sprak over Beekhuizerbeek. Als ik de contactpersoon opbel, geeft die aan dat de naam al sinds de jaren ’90 onderwerp van discussie is. Die verklaart: “Wij hanteren Beekhuizerbeek vanwege het Heerikhuizerveld, een heuvelachtig heidegebied nabij.” Helaas, krijg ik te horen, wil waterschap Rijn en IJssel de naam niet aanpassen.

Dartmoor is een nationaal park in het zuiden van Engeland. Het fraaie gebied is bekend van de pony’s. En van de overvloedige regen, dik twee keer zoveel als in ons land. Zo zie je maar, het kan altijd erger. Jaren geleden schuilden mijn vrouw en ik in een Britse boekwinkel. Daar kocht ik het prachtige boek van Tristan Gooley ‘How to read water’. Verplichte kost voor iedereen die het water ziet.

Eind vorig jaar bracht het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) het nieuws dat gifgebruik in de land- en tuinbouw in vier jaar tijd met een vijfde is gedaald, althans volgens de boeren zelf. Wat het CBS vergat te melden: het gaat niet om kilo’s maar om risico’s voor gezondheid, natuur en milieu. Die verschillen van stof tot stof. Bijzonder is dat pesticiden twee keer zo veel over de toonbank gaan dan boeren opgeven te gebruiken. Onbekend is wat ze in het buitenland kopen. Het CBS meldde ook niet de zeer zorgwekkende toename van PFAS-pesticiden. Daarvan houden we tot het einde der tijden last.

Wie is 2026 niet gestart met goede voornemens? Wellicht met behulp van het eeuwenoude midwinterritueel rond twaalf magische nachten? Velen staan even stil bij zo’n schone lei met de vier seizoenen voor je. Reflecterend op datgene of diegene waarvoor je beter wil gaan zorgen. Ik wil een boel, omdat ik me zorgen maak.

We schrijven 1854. Opnieuw kende Londen een uitbraak van cholera. Niemand begreep waarom. Was het een straf Gods? Kwam het door zedeloosheid? Of door de stank van rottend afval? In de wijk Soho overleden complete gezinnen binnen enkele dagen. De arts John Snow vermoedde dat water de oorzaak was. Op een stadskaart kruiste hij aan waar slachtoffers woonden: epidemiologisch onderzoek avant la lettre. Zo kwam hij uit bij de waterpomp in Broad Street. Arme Londenaren tapten daar gratis ‘vers’ water. De hendel werd verwijderd, de uitbraak stopte. Let wel, destijds had nog niemand weet van ziekteverwekkers. Pas decennia later zag de Duitser Robert Koch bacteriën in zijn microscoop.

In de drinkwaterwereld wordt veel met normen gewerkt. Dat is waardevol. Het is fijn dat een M8 x 40 mm DIN 933 RVS 316 bout overal ter wereld dezelfde samenstelling, afmeting en schroefdraad heeft. De drie- en vier-lettercombinaties van de NEN, ISO, BRL, ATA, DIN, CROW, SIKB et cetera zijn dan ook alom aanwezig in allerlei technische werkvoorschriften.  

Waarom noemen we een plas met water eigenlijk ‘waterlichaam’, vroeg ik me af toen ik niet op het Engelse woord voor vijver kwam en maar ‘body of water’ zei. Waterlichaam. Wat een raar woord eigenlijk, mijmerde ik. Waarom dat woord lichaam? Ik zie geen haardos of van die handige handen die thee naar je lippen kunnen brengen. En bovendien, een waterlichaam, is dat eigenlijk het lichaam van een man of van een vrouw? Ik legde die vraag voor aan mijn gesprekspartner. Die haalde diens schouders op, maar ik kon de vraag niet van me afschudden. Dus wendde ik me tot mijn watercollega’s, antropologisch onderzoek en de kunst.

De overheid wil dat de samenleving zelfredzaam is met noodpakketten: transistorradio, zaklamp, batterij, voedsel in blik, voor enkele dagen drinkwater in flessen. Kun je ook weerbaar zijn bij wateroverlast op eigen terrein?

Water en voedsel zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Het produceren van voedsel vraagt nou eenmaal een enorme hoeveelheid water. Voor een kop koffie is 2.000 liter zoet water nodig, terwijl een kilo rundvlees 15.000 liter vergt. Volgens recente onderzoeken gaat zelfs 87 procent van alle zoetwateronttrekkingen wereldwijd jaarlijks naar landbouw. Ik herhaal het nog maar eens: zeven-en-tachtig procent.

Om het kajak vaardigheidsbewijs te halen moet je op 10 meter van de rivieroever omslaan met je spatzeil dicht en een succesvolle ‘zelfredding’ inzetten. Na de uitleg zijn mijn zeven medecursisten ineens druk met het controleren van de treklus, het voelen aan brillenkoordjes, het herschikken van iets dat al goed zat en naast me wordt nogmaals een neusklem aangedrukt. Ik peddel een beetje weg uit de krib van de Rijn om te controleren of er geen boot aankomt. Alsof ik nobel onze vaarleider ontlast, roep ik royaal dat de rivier ‘vrij’ is. 

Weerbaarheid was een woord dat tot enige jaren terug een nostalgisch gevoel gaf. Er is een Amsterdamse korfbalvereniging van ver voor de Tweede Wereldoorlog die ‘Allen Weerbaar’ heet en waarvan de uitslagen vroeger regelmatig op de radio langskwamen. Allen Weerbaar – Fortuna: 9-13.

Sinds Darwin weten we: wat zich niet snel genoeg aanpast, is kwetsbaar. Geldt dat ook voor de drinkwatersector? Is deze klaar voor de toekomst? Er moet iets veranderen. Tegelijkertijd is de sector het braafste jongetje van de klas: binnen de lijntjes kleuren, verdrietig zijn dat de bronnen verslechteren, vriendelijk vragen om vergunning, blijven waarschuwen dat het fout gaat.

Terwijl je dit leest, houden duizenden Nederlanders zich bezig met waterbeheer. Sommigen staan met hun laarzen in het veen, anderen buigen zich over complexe hydrologische berekeningen achter een beeldscherm. 

Sinds ik lid ben van Trouw, is het lastig om niet te verdrinken in het wereldnieuws. Dreigende rampen, rampen, ramp-herstellenden en crisissen wisselen elkaar af. Ik was dan ook blij met de regionale reddingsboei die rivierjournalist Wim Eikelboom me toewierp. Wim verhaalde over een dijk van een beverdam, notabene in de IJssel, mijn blauwe achtertuin. Uit mijn lijf ontsnapte een diepe expeditiezucht. Erop af.

Bij het drinkwaterbedrijf waar ik lang werkte, was het gebruikelijk elke 3 tot 5 jaar de Missie en Visie te herzien. Mooie processen waarbij de bedoeling was wat extra aandacht aan A of B te geven. Procesbeheersing, klant (in plaats van afnemer), financiën, innovatie, omgeving. Elke zoveel jaar een ander accent.