H2O
/Waternetwerk 
Het KNMI voorspelde het decennia geleden al, nu maken we het met z’n allen mee: gemiddeld zijn de winters natter, in de zomers blijft het vaak langdurig droog. Spelen we met het waterbeheer daarop voldoende in? Wat leren we van recente droge zomers?
De lage rivierafvoeren in de zomer van 2026 drukken ons weer eens op de feiten: het immense verlies aan zoet water via de Nieuwe Waterweg houdt het landelijk zoetwaterbeheer in tijden van schaarste in een wurggreep. In plaats van zoet water vast te houden verspillen we het in grote hoeveelheden. Van de 750 m3/s die bij Lobith ons land binnenkomt, laten we 500 m3/s bij Hoek van Holland het land weer verlaten om tegendruk te bieden aan indringing van zout.
Het Verenigd Koninkrijk is een boeiend land, ik kom er graag. In juni was ik er ook en zag ik live op TV hoe premier Keir Starmer ‘announced he would step down from number 10’. Hij kreeg in eigen partij te weinig steun. Inmiddels is er een andere PM, de zevende in tien jaar tijd: zijn partijgenoot Andy Burnham. Naar verluidt wil hij de waterbedrijven nationaliseren, althans daar meer grip op krijgen. Kijk, dan wordt het interessant.
Door klimaatverandering én bodemerosie neemt de kans op langdurig laagwater toe. Dat vraagt om een andere kijk op rivierbeheer, infrastructuur en logistiek.
"Maak contact met de aarde onder je voeten. Voel hoe je gedragen wordt door een levend organisme. Welke geuren neem je waar? Welke geluiden hoor je?”, zegt de begeleider. Met mijn ogen dicht probeer ik het allemaal. Ik ruik het natte bos, hoor een merel en beeld me in dat ik op een huid sta. Ik vraag me af of ik de aarde daarmee net zo kietel als de mier doet op mijn kuit. En of die mier zich ook een buitenbeentje voelt.
Waterschappen worden steeds afhankelijker van digitale systemen, operationele technologie (OT), data en kunstmatige intelligentie (AI). Tegelijkertijd nemen cyberdreigingen, geopolitieke spanningen en ketenafhankelijkheden toe. Op basis van onderzoek bij een waterschap presenteert dit artikel een praktisch Digital Resilience Framework (DRF).
Waterschappen zijn op aarde voor veilige dijken en voldoende en schoon oppervlaktewater. Zijn ze er ook voor de levering van water voor beregening van landbouwgewassen? Mogen we de kerntaken zo ver oprekken? Is gezuiverd rioolwater, effluent, een geschikte bron in de land- en tuinbouw of moet dat eerst verder worden ‘gepolijst’? Wie gaat dat betalen?
Met de zomer in zicht wordt Nederland steeds drukker bezocht door toeristen. Met ratelende rolkoffertjes bewegen ze zich door het historische Nederlandse straatbeeld, vaak onderweg naar een middelmatig frietje met truffelsaus of een in ‘M&M’s’ gedompelde stroopwafel.
Het kan wél. D66 won de verkiezingen met deze wervende zin. Dat geeft hoop. Het geldt namelijk ook voor het in beeld krijgen van lozingen op water. Het is niet moeilijk. Je moet het willen.
Nederland profileert zich graag als waterland: deskundig in het begrijpen, beheren en beschermen van water. Tegelijkertijd zien we in de praktijk dat dit beeld onder druk staat. In de ontwikkeling naar een circulaire economie ontstaan nieuwe vraagstukken, waaronder het onbedoeld vrijkomen van kunststofdeeltjes vanuit recyclingprocessen naar het watersysteem.
Een jaar geleden ontstond er verwarring over de naam van een beek. Het betreft een sprankelende sprengenbeek aan de Veluwezoom. VVV-brochures, digitale kaarten en bordjes langs de watergang spraken over Beekhuizensebeek. Maar De Bekenstichting (voluit Stichting tot Behoud van de Veluwse Sprengen en Beken), die de Beken Atlas Veluwe bijhoudt, sprak over Beekhuizerbeek. Als ik de contactpersoon opbel, geeft die aan dat de naam al sinds de jaren ’90 onderwerp van discussie is. Die verklaart: “Wij hanteren Beekhuizerbeek vanwege het Heerikhuizerveld, een heuvelachtig heidegebied nabij.” Helaas, krijg ik te horen, wil waterschap Rijn en IJssel de naam niet aanpassen.
Nederland ligt voor een groot deel onder de zeespiegel. De zeespiegel gaat stijgen, de zee bedreigt de kust en daarmee lopen onze rivieren als het ware landinwaarts over. Voor onze toekomst moeten we daar wat mee. Tegelijk is het goed om ons te realiseren dat Nederland een doorvoerland is: een belangrijk deel van onze economie drijft op het bedienen van ons achterland. Op termijn lijken bijvoorbeeld sluizen in de Nieuwe Waterweg onontkoombaar. Omdat realisatie van grote werken veel tijd kost voordat ze uitgevoerd zijn, moeten we er nu over nadenken. Deltares heeft Nederland voor de klimaatveiligheid van onze delta vier denkrichtingen, vier scenario’s, voorgelegd.
Dartmoor is een nationaal park in het zuiden van Engeland. Het fraaie gebied is bekend van de pony’s. En van de overvloedige regen, dik twee keer zoveel als in ons land. Zo zie je maar, het kan altijd erger. Jaren geleden schuilden mijn vrouw en ik in een Britse boekwinkel. Daar kocht ik het prachtige boek van Tristan Gooley ‘How to read water’. Verplichte kost voor iedereen die het water ziet.
‘Waterkwaliteit staat op de kaart binnen onze bubbel, maar nog niet daarbuiten.’ Met deze scherpe observatie zette keynote spreker Sander Mager direct de toon tijdens het 8e Waterkwaliteit op de Kaart (WOK) Symposium. Want hoewel kennis, data en aandacht voor waterkwaliteit de afgelopen jaren sterk zijn toegenomen, blijft de vraag knagen: waarom vertaalt dit zich nog onvoldoende naar zichtbare verbetering in de praktijk?
Veel hardnekkige problemen in de watersector zijn geen incidenten, maar terugkerende patronen. Een gedeeld vocabulaire maakt het mogelijk structurele dilemma’s te begrijpen en effectiever te handelen. Carthago Consultancy roept waterprofessionals op om mee te denken en bij te dragen.
Dit artikel laat zien dat goed meten vakmanschap, robuuste processen en een zorgvuldige wisselwerking tussen mens, techniek en data vraagt. Daarnaast beïnvloeden ook activiteiten van andere partijen het grondwatersysteem. Door deze invloeden gezamenlijk en integraal inzichtelijk te maken, ontstaat beter begrip van het functioneren van het systeem als geheel.
Op het laatste Deltacongres werd het weer genoemd: “Bij zeespiegelstijging krijgt Nederland te maken met toenemende verzilting.” Voor tijden van zoetwaterschaarste met ingrijpende maatschappelijke gevolgen is al een verdringingsreeks samengesteld, die aangeeft welke sector prioriteit krijgt. Maar moeten we leren leven met een tekort aan zoet water of kunnen we naast waterveiligheid eveneens waterkwantiteit en waterkwaliteit garanderen?
Veel gemeenten geven subsidie voor groene daken. Dit artikel gaat in op geleerde lessen uit de praktijk en tips voor gemeenten en waterschappen om groene daken te stimuleren, gebaseerd op ervaringen van bewoners.
In de Volkskrant verscheen op zaterdag 7 maart jl. een onderzoeksartikel over 'Hoe de sloten in Nederland verdwijnen'. Het artikel gaat in op het dempen van sloten ten behoeve van efficiëntere bedrijfsvoering in de landbouw en de consequenties ervan op biodiversiteit, regionaal waterbeheer en cultuurhistorie. We willen ons hier richten op één aspect uit het artikel, namelijk dat sloten belangrijk zouden zijn ten tijde van droogte. We maken ons zorgen over dit misverstand, omdat sloten juist de effecten van droogte versterken.
Wereldwijd worden rampen veroorzaakt door verstoring van het natuurlijke evenwicht. Wat betreft Nederland daalde de bodem door exploitatie in de laatste duizend jaar viermaal zo snel als de zeespiegel steeg. Dit met een binnendringende zee tot gevolg. De overgangen van zout naar zoet, zogenaamde estuaria, werden van de kust naar ver in het binnenland verdreven, de verzilting zette door en vele watersnoodrampen volgden elkaar op.
Dorre bomen, rottende palen, schimmel in huis, zakkende bodems; allemaal problemen die veroorzaakt kunnen worden door grondwater. Dat gebeurt steeds vaker; door klimaatverandering en bodemdaling nemen de extremen toe. Voor veel gemeenten is het nog niet zo makkelijk om grip te krijgen op het grondwater. Technisch kan er veel, maar grondwater laat zich niet altijd makkelijk beïnvloeden. En ook als dat wel kan, dan spelen conflicterende er belangen: houten paalfunderingen vragen hoog grondwater, gebouwen op een ondiepe fundering juist niet en elk type boom stelt weer zijn eigen eisen. Ondanks de complexiteit is het wel degelijk mogelijk grip op grondwater te krijgen. Het vraagt een gestructureerde aanpak en een lange adem.
PODIUM
Podium is een platform voor opinies, blogs en door waterprofessionals geschreven artikelen (Uitgelicht). H2O draagt geen verantwoordelijkheid voor de inhoud van deze bijdragen, maar bepaalt wel of een bijdrage in aanmerking komt voor plaatsing. De artikelen mogen geen commerciële grondslag hebben.
