Podium

Eind vorig jaar bracht het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) het nieuws dat gifgebruik in de land- en tuinbouw in vier jaar tijd met een vijfde is gedaald, althans volgens de boeren zelf. Wat het CBS vergat te melden: het gaat niet om kilo’s maar om risico’s voor gezondheid, natuur en milieu. Die verschillen van stof tot stof. Bijzonder is dat pesticiden twee keer zo veel over de toonbank gaan dan boeren opgeven te gebruiken. Onbekend is wat ze in het buitenland kopen. Het CBS meldde ook niet de zeer zorgwekkende toename van PFAS-pesticiden. Daarvan houden we tot het einde der tijden last.

Wie is 2026 niet gestart met goede voornemens? Wellicht met behulp van het eeuwenoude midwinterritueel rond twaalf magische nachten? Velen staan even stil bij zo’n schone lei met de vier seizoenen voor je. Reflecterend op datgene of diegene waarvoor je beter wil gaan zorgen. Ik wil een boel, omdat ik me zorgen maak.

We schrijven 1854. Opnieuw kende Londen een uitbraak van cholera. Niemand begreep waarom. Was het een straf Gods? Kwam het door zedeloosheid? Of door de stank van rottend afval? In de wijk Soho overleden complete gezinnen binnen enkele dagen. De arts John Snow vermoedde dat water de oorzaak was. Op een stadskaart kruiste hij aan waar slachtoffers woonden: epidemiologisch onderzoek avant la lettre. Zo kwam hij uit bij de waterpomp in Broad Street. Arme Londenaren tapten daar gratis ‘vers’ water. De hendel werd verwijderd, de uitbraak stopte. Let wel, destijds had nog niemand weet van ziekteverwekkers. Pas decennia later zag de Duitser Robert Koch bacteriën in zijn microscoop.

Door klimaatverandering zijn we onze gebieden anders gaan ontwerpen. Dit doen we aan de hand van een nieuwe landelijke norm: geen schade bij extreme neerslag (70 mm in één uur). Maar hoe ontwerpen we met deze nieuwe normen? Op dit moment zien we dat de nieuwe norm met oud denken wordt toegepast. Het gevolg is overgedimensioneerde waterbergingen. Dit komt doordat één vraag nog onvoldoende aan bod is geweest: Mag er in het ontwerp zeer incidenteel water op straat en in tuinen staan? In dit artikel stellen we nieuwe ontwerprichtlijnen voor de stedelijke watersector voor. Het resultaat: minder materiaalgebruik (tot 40 procent), minder kosten (tot 50 procent) en veilige nieuwe buurten bij extreme neerslag.

De Europese Commissie heeft het Nederlandse derogatieverzoek afgewezen. Het ‘nee’ uit Brussel is geen verrassing. De inzet van demissionaire landbouwminister Femke Wiersma om ‘gebiedsspecifieke derogatie’ toe te staan, was een kansloze missie. De Commissie vindt dat Nederland ernstig tekort schiet in het halen van de waterkwaliteitsdoelen. En Wiersma's aanvraag was daar een bevestiging van.

In de drinkwaterwereld wordt veel met normen gewerkt. Dat is waardevol. Het is fijn dat een M8 x 40 mm DIN 933 RVS 316 bout overal ter wereld dezelfde samenstelling, afmeting en schroefdraad heeft. De drie- en vier-lettercombinaties van de NEN, ISO, BRL, ATA, DIN, CROW, SIKB et cetera zijn dan ook alom aanwezig in allerlei technische werkvoorschriften.  

Waarom noemen we een plas met water eigenlijk ‘waterlichaam’, vroeg ik me af toen ik niet op het Engelse woord voor vijver kwam en maar ‘body of water’ zei. Waterlichaam. Wat een raar woord eigenlijk, mijmerde ik. Waarom dat woord lichaam? Ik zie geen haardos of van die handige handen die thee naar je lippen kunnen brengen. En bovendien, een waterlichaam, is dat eigenlijk het lichaam van een man of van een vrouw? Ik legde die vraag voor aan mijn gesprekspartner. Die haalde diens schouders op, maar ik kon de vraag niet van me afschudden. Dus wendde ik me tot mijn watercollega’s, antropologisch onderzoek en de kunst.

Volgend jaar gaat de musical Only Planet in première. Het is geen gewone voorstelling zeggen de makers: het is ‘filmisch, emotioneel en hoopvol’, het is ‘een verhaal dat je aan het denken zet’, het is ‘theater met betekenis’. Bovendien bestaat de productie niet alleen uit theater, maar ook uit de expositie Eye on Earth en het educatieprogramma Code Groen, zo lezen we op de site van de productie. Het is een drieluik dat ’verbeelding koppelt aan bewustwording’. We leren over een veerkrachtige wereld met de natuur als bondgenoot.

We kunnen de verzilting niet meer voorkomen, zei deltacommissaris Co Verdaas op het Nationaal Deltacongres. Heeft hij gelijk, vragen Fred Sanders, Leo Schagen, Peter Vonk en Harold IJskes zich af.

Het waterschap van 2030 wordt geen technisch waterbedrijf meer, maar een crisisorganisatie. Toch blijven we het besturen, financieren en positioneren alsof het een rustige beheerslaag is die vooral projecten uitvoert. Dat staat haaks op de realiteit én op de geschiedenis, betoogt Sharon Hak.

De overheid wil dat de samenleving zelfredzaam is met noodpakketten: transistorradio, zaklamp, batterij, voedsel in blik, voor enkele dagen drinkwater in flessen. Kun je ook weerbaar zijn bij wateroverlast op eigen terrein?

“We leggen de bal bij de ondernemer. Die moet beseffen dat zijn ‘license to produce’ ter discussie staat”. Dat zegt Stijn van Boxmeer, dagelijks bestuurder van Hoogheemraadschap van Delfland in H₂O november. Van Boxmeer gaat over de waterkwaliteit in het beheergebied van Delfland. Dat is een uitdagende portefeuille, want overal staan kassen. En dat niet alleen: “Wij zijn het dichtstbevolkte waterschap van Nederland en industriële vervuiling is zeker ook aan de orde.”

Water en voedsel zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Het produceren van voedsel vraagt nou eenmaal een enorme hoeveelheid water. Voor een kop koffie is 2.000 liter zoet water nodig, terwijl een kilo rundvlees 15.000 liter vergt. Volgens recente onderzoeken gaat zelfs 87 procent van alle zoetwateronttrekkingen wereldwijd jaarlijks naar landbouw. Ik herhaal het nog maar eens: zeven-en-tachtig procent.