Jaarlijks bereikt minstens 190 ton medicijnresten het oppervlaktewater in Nederland, maar in werkelijkheid is de hoeveelheid waarschijnlijk nog aanzienlijk groter. Dat hebben het RIVM en Deltares becijferd. Zij zien in de resultaten van hun onderzoek een bevestiging dat medicijnresten een risico vormen voor de waterkwaliteit.

Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en kennisinstituut Deltares hebben voor de nieuwe studie gebruikgemaakt van meetgegevens van waterbeheerders uit 2017 en 2018. Zij constateren dat concentraties van negentien verschillende stoffen minstens één keer de risicogrens hebben overschreden. Boven deze grens worden schadelijke effecten voor het ecosysteem verwacht. Bij onder meer pijnstillers, antibiotica, bloeddrukverlagers, antidepressiva en anti-epileptica gebeurde dit zelfs meerdere keren. 

Maar waarschijnlijk komt het vaker voor. “Veel medicijnresten hebben namelijk een heel lage risicogrens. Waterbeheerders zijn niet altijd in staat stoffen op dit lage niveau aan te tonen”, aldus de onderzoekers.

 

Minstens 190 ton per jaar
Medicijnresten komen via urine, ontlasting en na het afspoelen bij toepassing op de huid terecht in het riool. Wat bij rioolwaterzuiveringen niet kan worden verwijderd, belandt uiteindelijk in rivieren, sloten, meren en plassen. Het gaat jaarlijks om minstens 190 ton. Dat is meer dan de schatting van 140 ton in een eerdere studie uit 2016, waarop het nieuwe onderzoek een vervolg is. De toename heeft met name te maken met meer meten. “Het verschil komt door preciezere informatie over de hoeveelheid verstrekte geneesmiddelen en uitgebreidere en nauwkeuriger berekeningen over de uitscheiding door de patiënt en zuivering door de rwzi.”

Dit vertelt echter niet het hele verhaal. In werkelijkheid belandt er nog een grotere hoeveelheid medicijnresten in het oppervlaktewater, omdat de huidige schatting van de onderzoekers vooral gaat over receptgeneesmiddelen uit de openbare apotheek. Het gebruik van geneesmiddelen uit de vrije verkoop en de specialistische zorg (zoals röntgencontrastmiddelen in ziekenhuizen) is niet bekend. Er is ook geen rekening gehouden met afbraakproducten die in het water weer de vorm van de oorspronkelijke werkzame stof kunnen krijgen. “Deze terugvorming zorgt mogelijk voor nog eens 50 tot 500 ton extra medicijnresten per jaar.”

Resultaten nuttig voor ketenaanpak
Volgens de onderzoekers van het RIVM en Deltares zijn de medicijnresten een risico voor dieren en planten die in het oppervlaktewater leven. Daarmee worden de conclusies uit het onderzoek van 2016 bevestigd. “De huidige analyse laat zien dat medicijnresten een risico vormen voor het watermilieu. Onderzoek naar nog meer stoffen kan het beeld genuanceerder maken, maar verandert de conclusie voor de stofgroep als geheel niet.”

De informatie kan beleidsmakers helpen om te bepalen of en waar maatregelen nodig zijn. “De huidige resultaten kunnen worden gebruikt om de ketenaanpak Medicijnresten uit Water verder vorm te geven”, wordt opgemerkt.

Reactie Unie van Waterschappen
De Unie van Waterschappen wijst in een reactie op deze ketenaanpak. De waterschappen doen onderzoek naar concentraties en effecten van medicijnresten en naar technologieën om de resten nog beter te verwijderen. Maar extra zuiveringsstappen zijn minder duurzaam dan de aanpak bij de bron. De Unie pleit daarom voor zoveel mogelijk maatregelen die voorkomen dat medicijnresten in rioolwater terechtkomen. Tijdens de Week van Ons Water die zaterdag van start is gegaan en tot en met 25 oktober duurt, wordt er een landelijke inzamelweek van ongebruikte geneesmiddelen gehouden. Mensen kunnen deze terugbrengen bij de apotheek. 

Top 15 stoffenDe 15 werkzame stoffen met het hoogste gebruik (lijst links) en de 15 stoffen met de grootste geschatte vracht naar oppervlaktewater (lijst rechts) in 2018. De stoffen die in beide lijsten voorkomen, zijn vetgedrukt. Bron: RIVM-briefrapport Medicijnresten en waterkwaliteit: een update (2020).

 

MEER INFORMATIE
Bericht op site van RIVM
Rapport van onderzoek
Reactie Unie van Waterschappen
Inzamelweek ongebruikte medicijnen
Toelichting op ketenaanpak
H2O-vakartikel: beter afbreekbare medicijnen

Voor het reageren op onze artikelen hebben we enkele richtlijnen. Klik hier om deze te bekijken.

Het kan soms even duren voor je reactie online komt. We controleren ze namelijk eerst even.

Typ uw reactie hier...
Cancel
You are a guest ( Sign Up ? )
or post as a guest
Loading comment... The comment will be refreshed after 00:00.
  • This commment is unpublished.
    Michiel A. Doude van · 1 years ago
    Macrogol is een laxeermiddel op basis van polyglycol van ik meen Dow. Dat lijkt me geen echte probleemstof... en oogt goed vervangbaar. Gebroken lijnzaad werkt ook. Met als bijwerking een theoretische toename van de concentratie door aanwezige vetzuren...
(advertentie)

Laatste reacties op onze artikelen

Zijn waterschappen nog wel van deze tijd?
Interessant artikel van Stephan Kuks over de toekomst van de waterschappen. Zelf vraag ik mij af of de waterschappen wel in staat zijn om antwoord te geven op de grote maatschappelijke vragen, die ook hij noemt. Hij zegt: "Nu wordt het tijd dat waterschappen duidelijk maken dat er vanuit water en bodem grenzen zijn, en dat de ruimtelijke ontwikkelingsmogelijkheden van Nederland hierop moeten worden aangepast.” Dat lijkt op het oog een logische uitspraak, maar de grote vraag is of het huidige waterschap deze vraag wel inhoud kan geven. En niet vanwege dat het waterschap niet deskundig zou zijn, maar meer vanwege de samenstelling van het bestuur en dat het mandaat op de genoemde onderwerpen zeer beperkt is.
En natuurlijk, prachtig als Kuks vindt dat de waterschappen duidelijk stelling moeten nemen in het maatschappelijk debat over de toekomst van ons land, maar welke stelling dan? Het belang van de boeren? Het belang van de natuur? Het belang van woningbouw? Deze discussie hoort in eerste instantie thuis op het allerhoogste politieke niveau. Daar heeft men het de afgelopen decennia lelijk laten liggen, maar dat betekent niet dat nu het waterschap aan bod is. En natuurlijk voor het waterbeheer zijn de waterschappen de ogen en de oren van de samenleving. De waterschappen zijn bij uitstek degenen die van onderop knelpunten en ideeën kunnen aandragen om het beleid op provinciaal en nationaal niveau effectief vorm te geven. Maar ik moet er niet aan denken dat de waterschappen dat in die breedheid zelf zouden moeten gaan oppakken.
En om dan ook maar tegelijk tegen een heilig huis aan te schoppen, we zouden ons zelfs kunnen afvragen of waterschappen en het functioneren ervan nog wel van deze tijd is. Zeker als het gaat om ruimtelijke ordening en klimaat heeften provinciaal bestuur veel meer mandaat en dus veel meer slagkracht. Wat mij betreft zou het waterbeheer zo overgeheveld kunnen worden naar de provincie en zouden waterschappen omgevormd kunnen worden tot uitvoeringsorganisaties die het dagelijks waterbeheer doen. De RWZI’s zouden nutsbedrijf kunnen worden. Zeker zij zouden daarmee grote stappen kunnen maken in de efficiency van de waterzuivering.
Wat bedoel ik daarmee? In de afgelopen 10 tot 20 jaar zijn de RWZI ’s zich steeds meer gaan toeleggen op terugwinning van grondstoffen(fosfaat, cellulose, biogas, etc). Maar een grote doorbaak met substantieel resultaat heb ik tot nu toe niet echt gezien, misschien met uitzondering van een aantal initiatieven, zoals Waterstromen. Het succes van een goede afzet van reststromen wordt bepaald door kwantiteit en kwaliteit.
Eind vorige eeuw werd in de autobranche de organisatie Autorecycling Nederland opgericht. Ik was daarbij betrokken. Doel was om een hoger hergebruik te realiseren bij demontage van auto’s. Voor het ophalen een paar rubber strips per bedrijf was namelijk nooit veel belangstelling vanwege de geringe baten. Maar als je als verwerkingsbedrijf bij alle autodemontagebedrijven rubber kan ophalen, wordt het ineens interessant. Ook voor het autodemontage bedrijf, sommig restafval kreeg ineens een positieve geldwaarde.
Dat kan ook zomaar voor de RWZI’s gelden. Als ze met z’n allen gaan samenwerken en op landelijk niveau collectief contracten gaan afsluiten met afnemers dan kan dat voor beide partijen interessant worden. Bijvoorbeeld voor struviet. Zeker nu de totale gevolgen van kunstmest steeds meer onder het vergrootglas komen, zou struviet een geweldige vervanger kunnen zijn.
En een centrale organisatie, zoals ARN bij de autosector heeft nog meer voordelen. Je kunt een veel directere samenwerking met partijen als Wetsus en KWR tot stand brengen, waarbij uit een deel van de opbrengsten van de restproducten onderzoek gefinancierd kan worden om nog effectiever en efficiënter te worden met de terugwinning. Je zou dan ook kunnen kijken in hoeverre je samenwerkingen zou kunnen aangaan met bedrijven, die nu hun afvalwater moeten voorzuiveren. Bij Waterstromen werd zo’n samenwerking al tot stand gebracht met een voedselproducent en een leerlooier.
En als het echt succesvol zou worden, zou het zelfs kunnen leiden tot lagere belastingen(verontreinigingsheffing). Wat mij betreft is er wel één belangrijke voorwaarde aan verbonden, namelijk dat het zuiveren van communaal afvalwater altijd een publieke aangelegenheid blijft.
Klinkt goed! Maar waarom wordt dit niet bij alle waterschappen ingevoerd? Dan ontstaan er meer mogelijkheden tegen lagere prijzen.
Afsluiten van de Nieuwe Waterweg met zeesluizen (Plan Spaargaren) zal de riviersedimentstroom naar het zuidwesten voeren. Daar is behoefte aan sediment. Het baggeren in de binnengelegen (oude) Rotterdamse havens wordt daardoor tot een minimum beperkt. Zeewaartse afhandeling van schepen (containertransferia) op de Maasvlakten maken tevens dat de Nieuwe Waterweg mag verondiepen. Binnenvaartschepen hebben immers een geringe diepgang. Bovendien wordt het rivierpeil dankzij zeesluizen meer beheersbaar.

Wil Borm
Adviesgroep Borm & Huijgens - integraal waterbeheer
Interessant artikel en mooi initiatief.. wel jammer dat er meerdere keren over waterpomp gesproken wordt terwijl het warmtepomp is.
Redactie: dank, is gecorrigeerd.
Energetisch mooi maar hoe worden de kosten binnen de perken gehouden, zodat de “gewone” burger het nog kan betalen? Hoe bedrijfszeker is de installatie en het net?

Zelf reageren? Dat kan onder alle artikelen met een Mijn H2O/KNW account.

Aanmelden voor H2O Nieuws
Ontvang twee keer per week het laatste waternieuws in je mailbox!