secundair logo knw 1

De Europese Commissie legt het uitrijden van mest in Nederland aan banden. Tot 2026 wordt de zogeheten derogatie van de Nitraatrichtlijn stapsgewijs afgebouwd, in gebieden met veel verontreinigd (bodem)water moet dat zelfs versneld gebeuren. Vanaf 2026 verdwijnt de uitzonderingsregel en moeten Nederlandse boeren zich houden aan de Europese stikstofgebruiksnorm. Boerenorganisatie LTO reageert ‘geschokt, boos en teleurgesteld’.

Ook landbouwminister Henk Staghouwer is niet gelukkig met de beschikking en zeker niet met de timing. De boodschap komt juist op het moment dat boeren aan de vooravond staan van 'een ingrijpende, noodzakelijke verduurzamingstransitie op het gebied van stikstof, klimaat, waterkwaliteit en natuur’, schrijft hij in een brief aan de Tweede Kamer.

Door de versnelde afbouw van de derogatieregeling, moeten de circa 16.500 boeren die er gebruik maken, versneld hun bedrijfsvoering aanpassen omdat ze minder mest mogen uitrijden.

Het kabinet beseft dat de gevolgen van de afbouw van de derogatie voor de derogatiedeelnemers erg groot zijn”, schrijft Staghouwer in de Kamerbrief. “Deze uitkomst verhoogt de (tijds)druk op het nemen van maatregelen die in het kader van de opgaven rond klimaat, water en natuur nodig zijn.

UPDATE 21 UUR: Staghouwer treedt af
Het schrijven van de brief aan de Tweede Kamer over de derogatie is een van de laatste handelingen van Henk Staghouwer (ChristenUnie) als minister van landbouw. Hij verklaarde vanavond (maandag) dat hij per direct stopt. In zijn verklaring legt hij uit dat hij zichzelf de vraag heeft gesteld of hij 'de juiste figuur is om leiding te geven aan opgaven die er liggen', doelend op de stikstofcrisis in Nederland. "Afgelopen weekeinde ben ik tot de conclusie gekomen dat ik die persoon niet ben. Om die reden treed ik af.”

Compensatie
Boeren die in 2021 een derogatievergunning hebben gekregen zullen worden gecompenseerd voor de afbouw die ze vanuit Brussel opgelegd krijgen. Het kabinet stelt maximaal €130 miljoen beschikbaar voor deze compensatieregeling, schrijft Staghouwer.

Het kabinet wil voorkomen dat de boeren grasland gaan omzetten in bouwland voor de teelt van uitspoelingsgevoelige gewassen. Grootschalig omzetten van grasland is nadelig voor de waterkwaliteit, aldus de bewindsman die zich in de onderhandelingen met Brussel om die reden hard heeft gemaakt voor behoud van de derogatie.

Meer prioriteit
De commissie ziet dat anders. Weliswaar is ze Staghouwer tegemoet gekomen door de derogatieregeling af te bouwen en niet meteen af te schaffen, maar de beschikking is vooral een signaal dat verbetering van de waterkwaliteit meer prioriteit moet krijgen in Nederland.

Daarmee gaat het niet goed. Nederland gaat de doelen van de Europese Kaderichtlijn Water niet halen en een van de oorzaken is de uitspoeling van nitraat. De daling van nitraatconcentraties in uitspoelingswateren stagneert en in sommige regio’s stijgen ze zelfs weer. Dit terwijl de Nitraatrichtlijn bedoeld is om de nitraatuitspoeling uit de landbouw en eutrofiëring van oppervlaktewater door nutriënten uit mest te verminderen en verdere verontreiniging van grondwater met nitraat te voorkomen.

Naast volledige afbouw van de derogatie, komen er aanvullende voorwaarden om te borgen dat de geïntegreerde gebiedsgerichte aanpak die Staghouwer voor ogen heeft om de landbouwtransitie vorm te geven en verbetering van de waterkwaliteit te realiseren, ook daadwerkelijk tot resultaat leidtZo moet Nederland, aldus de beschikking, in verontreinigde gebieden de derogatie sneller afbouwen en aanvullende eisen stellen aan stikstofgebruik.

Grote klap
Deze aanvullende voorwaarden betekenen
voor de hele sector flinke inperkingen, stelt boerenorganisatie LTO Nederland die ‘geschokt, boos en teleurgesteld’ reageert op de beschikking van de commissie. “Met afschaffing van de derogatie raakt kringlooplandbouw buiten bereik en krijgt het verdienvermogen van boeren en tuinders een grote klap te verduren.”

In de brief aan de Kamer geeft Staghouwer ook aan dat zijn verzoek om het gebruik van kunstmestvervangers op basis van dierlijke mest toe te staan, nog niet tot succes heeft geleid. “De EC beschouwt kunstmestvervanging door producten uit dierlijke mest als een separaat traject”, schrijft hij. De bewindsman laat weten dat hij zich ‘intensief zal blijven inzettenom in Euroepees verband goedkeuring te krijgen voor kunstmestvervanging door bewerkte dierlijke mest.


CONCEPT BESCHIKKING
De derogatie is gekoppeld aan het 7e actieprogramma Nitraatrichtlijn waarin het mestbeleid voor de periode 2022-2025 is vastgelegd. Door deze uitzonderingsregeling mochten Nederlandse boeren jarenlang meer graasdiermest uitrijden dan de Europese stikstofgebruiksnorm van 170 kg per hectare. Ook de komende jaren mogen de Nederlandse boeren nog meer uitrijden dan de Europese norm, maar elk jaar iets minder. In 2026 verdwijnt de derogatie, aldus de concept-beschikking van de Europese Commissie. Die beschikking legt ze voor aan de zogeheten Nitraatcommissie voor het finale besluit. Die commissie komt 15 september bijeen.


UPDATE 16 SEPTEMBER

Nitraatcommissie stemt in
De lidstaten hebben in het Nitraatcomité met gekwalificeerde meerderheid van stemmen positief geadviseerd over de conceptbeschikking, schrijft tijdelijk landbouwminister Carola Schouten aan de Tweede Kamer. "De Europese Commissie stelt deze in het College van Commissarissen nu conform het voorstel vast. Dit zal naar verwachting nog een aantal weken duren."

Typ je reactie...
Je bent niet ingelogd
Of reageer als gast
Loading comment... The comment will be refreshed after 00:00.

Laat je reactie achter en start de discussie...

(advertentie)

Laatste reacties op onze artikelen

Hoe bestaat het dat dit maar door gaat en dat de overheid zo lankmoedig ermee om gaat? Sleep de vervuilers voor de rechter overheid!!
Deze gegevens geven een goed overzicht en een schrikbarend beeld van de huidige situatie. De Volksgezondheid staat op het spel. Waarom is er geen inspectie van de Volksgezondheid voor de Milieuhygiene die dit soort zaken bewaakt en binnen de rijksoverheid de plicht heeft en verantwoordelijkheid neemt tot nadere acties? Een dergelijke instantie is hard nodig en is van belang voor alle betrokken partijen incl. het bedrijfsleven. Ook voor de drinkwaterbedrijven moet het van groot belang zijn dat binnen de organisatie van de rijksoverheid een organisatie bestaat die de belangen van de drinkwaterbedrijven als onderdeel van de zorg voor de Volkgezondheid behartigt en een zelfstandige verantwoordelijkheid heeft los van de politieke waan van de dag.
Ben benieuwd of dit ook werkt op PFAS en PFOA?
Je merkt uit reactie van riviergemeenten - achteruitgang van het landschap - dat geld van bebouwing in dit risicogebied toch zwaar telt. Als Rijkswaterstaat zou ik zeggen tegen die eigenaren: zwemdiploma is vereist voor alle bewoners, bij paniek wordt geen hulp geboden, uw verzekering en u als eigenaar zijn 100% voor schade zelf verantwoordelijk.
Wat ik mis in dit stuk, is hoe dit principe in andere landen wordt gehanteerd. En hoe de stoffenreeks en analyse frequentie in andere landen is. Ook dat heeft natuurlijk forse invloed op dit statische principe.  Mijn gevoel is (en ik heb toch al een aantal impact analyses gedaan in andere EU landen) dat we met het verlaten van dit principe een fors aantal plaatsen stijgen op de eu ranglijst waterkwaliteit. Wordt het daarmee beter, nee, wordt de kwaliteit slechter, ook nee. Moeten we onverlet doorgaan met emissiebeperking, zeker.