Om vissen ongehinderd doorgang te bieden, zijn de afgelopen decennia bij stuwen, sluizen en gemalen in het hele land al honderden vispassages aangelegd. Maar die werken lang niet allemaal zoals ze zouden moeten werken, blijkt uit onderzoek van Arcadis. 

Van de ruim 180 geïnspecteerde vispassages functioneerde maar liefst 60 procent helemaal niet en nog eens 22 procent niet optimaal. Zo bleken afsluiter geheel of gedeeltelijk gesloten, waren de doorgangen verstopt of was de stroomsnelheid te hoog.

0204 arntzJasper Arntz''Het gaat natuurlijk om een momentopname’’, benadrukt Jasper Arntz van Arcadis, die de inspectie samen met Mark van Heukelum van OAK Consultants uitvoerde. ''Maar duidelijk is wel dat er onvoldoende aandacht is voor beheer en onderhoud. Dat blijkt wel uit de resultaten.’’

Zowel Rijkswaterstaat als de waterschappen hebben de afgelopen decennia flink geïnvesteerd in de aanleg van vispassages in verschillende soorten en maten. Daarmee willen ze voldoen aan de Kaderrichtlijn Water. Inmiddels zijn er in het hele land ruim 1200 vispassages aangelegd; dat moeten er 2600 worden.

Om te testen of de passages effectief zijn, begon Arcadis in 2010 met fuikmetingen. Daaruit bleek volgens Arntz vaak dat fuikmonitoring overbodig was om aan te tonen dat een vispassage niet of nauwelijks werkt.

Met een zelf ontwikkelde methodiek, een zogeheten APK (Arcadis Periodieke Keuring) voor vispassages, is het ingenieursbureau vervolgens de markt op gegaan. Deze methodiek, waarbij de vispassages worden beoordeeld op twintig kritieke punten, verschaft in de meeste gevallen snel een duidelijk beeld. In twijfelgevallen kan alsnog de relatief dure fuikmonitoring worden ingezet, verklaart Arntz.

Begroeiing
Vijf waterschappen gaven Arcadis inmiddels de opdracht voor een APK. ''Dat hebben we de afgelopen drie jaar gedaan, vaak samen met de beheerders. En voor dit jaar staan er nog twee gepland.’’

Bij 36 vispassages was de afsluiter geheel of gedeeltelijk gesloten, terwijl er voldoende water over de stuw ging. Bij 15 vispassages was er sprake van ondoordringbare begroeiing in de passage zelf of in de directe omgeving; 44 vispassages waren volledig verstopt.

Ook met het ontwerp zelf was nogal eens wat mis. Bij 26 vispassages werd een stroomsnelheid gemeten van meer dan 1 meter per seconde, bij 12 vispassages was dat zelfs meer dan 1,5 meter per seconde. De uitstroomopening lag in 19 gevallen te ver weg van de stuw en in 11 gevallen was er sprake van een te lage waterstand. Verder waren er vaak te weinig rustkamers.

Dit alles wil niet zeggen dat de waterschappen dus maar moeten stoppen met het aanleggen van vispassages, stelt Arntz. ''Maar ze moeten wel voldoende aandacht houden voor de passages die zijn gerealiseerd. Als die niet optimaal functioneren, is het weggespoeld geld.’’

Het merendeel van de problemen is vrij eenvoudig op te lossen, concludeert de onderzoeker. ''Afsluiters kunnen worden geopend en overmatige begroeiing kan worden verwijderd. Voor de langere termijn adviseren wij om een degelijk beheer- en onderhoudsplan op te stellen. Inclusief opleiding, want soms ontbreekt het gewoon aan kennis.’’

 

-advertentie-

 

 

Bewustwording
Bij de vier onderzochte waterschappen – Rivierenland, Stichtse Rijnlanden, Vallei en Veluwe en Wetterskip Fryslân – is de bewustwording in elk geval op gang gekomen, zegt Arntz. De afzonderlijke resultaten zijn teruggekoppeld in sessies die tegelijk ook als opleiding fungeerden. Tevens zijn verbeterplannen opgesteld.

Het is geen onwil of desinteresse, zo merkte hij. ''Maar er is gewoon onvoldoende aandacht voor. Je moet voorkomen dat beheerders zomaar wat in de schoot geworpen krijgen. Met een goed plan en voldoende budget kom je een heel eind.’’

Voor Mark van Kruining, beleidsadviseur water bij de Unie van Waterschappen, is het geschetste beeld herkenbaar. De genoemde percentages gaan echter niet overal op, benadrukt hij.

''De effectiviteit van een vispassage is afhankelijk van veel zaken. Kennis van het gebied, de lokale ecologie en de visstand, zoals aanwezig bij het waterschap, is van groot belang om mee te nemen bij het ontwerp, de aanleg en het beheer en onderhoud van een passage. De waterschappen monitoren zelf soms ook, en de uitdaging is inderdaad om maatregelen uit te voeren die de effectiviteit te vergroten. De APK van Arcadis is een mooi middel om daaraan bij te dragen.’’

Seminar
Op 25 november organiseert de World Fish Migration Foundation in Leiden een landelijk seminar over twintig jaar ervaring met vismigraties onder de titel ‘Nederland weer vol met vis'. Hier komen de resultaten van de APK voor vispassages uitgebreid aan bod.

Voor het reageren op onze artikelen hebben we enkele richtlijnen. Klik hier om deze te bekijken.

Het kan soms even duren voor je reactie online komt. We controleren ze namelijk eerst even.

Typ uw reactie hier...
Cancel
You are a guest ( Sign Up ? )
or post as a guest
Loading comment... The comment will be refreshed after 00:00.
  • This commment is unpublished.
    Aart · 2 years ago
    Bij gloednieuwe, duurzame en innovatieve vispassage De Noord van waterschap Scheldestromen passeren er deze week 1.000 stuks glasalen per nacht. Er zijn er dus ook die boven de verwachting werken. (zonder APK)
(advertentie)

Laatste reacties op onze artikelen

Johan Raap Een stout biertje
Heel leuk initiatief, maar helaas is vergeten dat het flesje van statiegeld moet zijn. Natuurlijk brengen wij het allemaal braaf naar de glasbak, maar je moest eens weten hoeveel mensen / jongelui misschien die dat niet doen. Overal vind ik die krengen, met name desperado flesjes en van die twist off flesjes. Vanuit LCIA is al lang bekend dat statiegeld een goede wijze is om te besparen op energie, grondstoffen en water, binnen een straal van (en hier mag ik geen verantwoording nemen) 400 km. Dus mijn stelling is 'geef het goede voorbeeld en blijf bij aankoop weg van statiegeld loze flesjes'. Succes allemaal en proost
Laat ik eerlijk zijn, de afgelopen drie jaar heb ik met vele mensen over dit thema gesproken. En elke keer valt mij 2 dingen op A) veel mensen weten niet echt wat waterschappen zijn en wat ze doen B) als je uitlegt dat het ook een overheidsorganisatie is op nivo van gemeente en met bestuursverkiezingen, dan fronst men de wenkbrauwen eerst, maar dan vindt men het tevens vreemd dat er ook niet-politieke organisaties in meedoen. Dus samengevat, gemiddelde snapt men er niks van maar we hebben wel een mening, over politisering in dit geval. Realiseer aub dat mensen überhaupt komen stemmen op deze functionele overheid omdat het tegenwoordig tegelijkertijd uitgevoerd wordt met de verkiezingen voor de provincies. Maak ik me zorgen, jazeker. Het is functionele overheid dus dat vraagt ook een zekere mate van inhoudelijke kennis van de specifieke taken van de waterschappen. Ik geef dus graag de suggestie om nu echt door te jassen en het waterschap (-sbestuur) op te heffen, de kennis te borgen, het watersysteembeheer onder provincie te zetten (politiek) en het zuiveringsbeheer apart te zetten als nutsbedrijf, zoals bijvoorbeeld de drinkwaterbedrijven, met functioneel toezicht. Alleen dan kan ook de vergunningverlening en handhaving van rwzi’s –en misschien ook wel van riooloverstorten- eindelijk eens zuiver gaan geschieden. Succes.
Het Wetterskip stapt uit het project 'Holwerd aan Zee'. Gevolgd door een lange toelichting dat eigenaarschap (lees: beheer & onderhoud) nog steeds niet zijn geregeld. Maar helemaal onderaan sluit de journalist af met: "Er ligt een positief advies over Holwerd aan Zee en in het eerste kwartaal van volgend jaar zullen provinciale staten, de gemeenteraad en het bestuur van het waterschap zich over de voorstellen buigen." Dus project Holwerd gaat door zonder financiële bijdrage van het Wetterskip? En de bestuurder zegt: “Wij dragen zeker de natuurdoelstellingen uit het project een warm hart toe. Wij staan klaar om advies te geven als dat gevraagd wordt". Hoe zit het nu?
@Hetty AdamsHetty, ik ben het niet met je oneens dat de voorgestelde ingrepen waarschijnlijk zinvol zijn, en waarschijnlijk "no regret". En een fijn klusje voor vrijwilligers om sleuven door het bos te trekken met aan de zijkant een mini-dijkje. Mijn vraag betreft vooral de opzet van het onderzoek. Want als er "bijna nooit" een hoosbui valt, dan voegt zo'n minidijkje ook bijna nooit iets toe. Bij goed onderzoek hoort ook een discussie over de conclusies en aanbevelingen. Anders gaan allerlei clubjes straks "sleuven trekken". Een kans op een hoosbui op een perceel kleiner dan bijv. 5% betekent een kans van 1x in de twintig jaar. Met een spreiding tussen 1 jaar en 80 jaar. Of zoiets. En daarvoor ga je het oude oppervlak van de Veluwe over een grote oppervlakte verstoren?
@Hans Middendorp AWPHans, het water van kleinere buien wordt dan ook vast gehouden. Ik vind dit een mooie ingreep, die meteen ook mogelijkheden biedt om de kleine waterkringloop te herstellen. Mits dat er naast de slootjes meerjarig oogstbaar/eetbaar groen wordt geplaatst, dat helpt dan weer met verdamping waardoor de temperatuur daalt juist door de verdamping. De regentrigger bij herstel van de kleine waterkringloop, waardoor die buien zich niet meer samenpakken maar gelijkmatig verdeelt uitregenen ook achter de veluwe op de hoge zandgronden. Oogstbaar is b.v. voederbomen als veevoer.

Zelf reageren? Dat kan onder alle artikelen met een Mijn H2O/KNW account.

Aanmelden voor H2O Nieuws
Ontvang twee keer per week het laatste waternieuws in je mailbox!