De impact van de KRW op de activiteiten van Heijmans

Heijmans heeft in samenwerking met TAUW een impact assessment uitgevoerd om de gevolgen van de KRW op haar activiteiten te analyseren. Er zijn acht prioritaire activiteiten en elf risico’s geïdentificeerd. De oorzaken van deze risico's liggen onder andere in de complexiteit van wetgeving, de gevolgen zijn onder meer vertragingen en hogere kosten.

Geschreven door Lidia Thelen, Leon Dielen (Heijmans), Xander Tekelenburg (TAUW)

Heijmans heeft naast de thema's klimaat (CO₂-reductie) en biodiversiteit ook water opgenomen in zijn duurzaamheidsbeleid. De in 2024 gelanceerde visie op het thema is gebaseerd op vier pijlers: waterbalans, waterkwaliteit, watergebruik en waterveiligheid. In verschillende projecten worden initiatieven genomen om de visie vorm te geven.

Daarnaast heeft Heijmans het thema water als ‘materieel onderwerp’ vastgelegd in het kader van de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD). De CSRD verplicht grote ondernemingen om naast hun financiële verslaglegging ook te rapporteren over duurzaamheidsaspecten, zoals milieu, sociaal welzijn en bestuur. Deze duurzaamheidsinformatie moet bovendien worden gecontroleerd door een accountant. Door water tot materieel onderwerp te verklaren, erkent Heijmans dat de activiteiten significante impact hebben op water. Dit betekent dat we transparant rapporteren over deze effecten en onszelf verplichtingen opleggen om deze impact te beheersen en te verbeteren.

Effect- en risicobeoordeling KRW voor Heijmans
Op het gebied van waterkwaliteit is de Kaderrichtlijn Water (KRW) een belangrijk aandachtspunt. De KRW stelt dat in 2027 de oppervlaktewaterkwaliteit en grondwaterkwaliteit en -kwantiteit in aangewezen KRW-waterlichamen een goede toestand moeten hebben bereikt. Ook voor overige wateren zijn doelen vastgesteld waarvoor een inspanningsverplichting geldt. Naar verwachting worden tot en met 2027 en daarna op veel fronten stevige maatregelen genomen om de doelen waar mogelijk te halen.

Volgens een rapport van Bouwend Nederland, dat onderzoek heeft gedaan naar de effecten van de KRW op de bouw- en infrasector, lopen projecten een verhoogd risico op problemen bij vergunningverlening [1]. Dit brengt zowel maatschappelijke als economische kosten met zich mee. Zo blijkt uit de verkenning dat voor infrastructuur 24 miljard euro aan bouwprojecten een verhoogd risico loopt op het niet verkrijgen van vergunningen omdat de KRW-verplichtingen niet worden nagekomen.

Daarnaast is het voor Heijmans belangrijk dat we bij onze werkzaamheden de leefomgeving beter achterlaten dan we het aantroffen. Dit geldt ook voor waterkwaliteit en is opgenomen in onze visie. Samen met advies- en ingenieursbureau TAUW hebben we in kaart gebracht wat de mogelijke impact is van de KRW op de processen van Heijmans en welke risico's wij lopen. We hebben geïnventariseerd hoe de projecten die worden uitgevoerd, de waterkwaliteit beïnvloeden. Vervolgens zijn maatregelen geformuleerd om de mogelijke effecten van de KRW op de bedrijfsvoering van Heijmans te minimaliseren. Hiermee zijn we ook in staat om actief maatregelen te formuleren om de waterkwaliteit te verbeteren. Dit allemaal is beschreven in het rapport ‘Effect- en risicobeoordeling KRW voor Heijmans’ [2].

Activiteiten en risico’s
In totaal zijn acht activiteiten aangemerkt als hoofdprioriteit en uitgewerkt in het rapport. Het betreft onder andere bemalingen met lozing op oppervlaktewater; dempen, graven en verdiepen van watergangen, en het aanbrengen van oeverconstructies.

Ook zijn elf risico’s voor Heijmans geformuleerd. De eerste twee zijn algemeen van aard en van toepassing op een groot deel van de activiteiten van Heijmans. Zo is strengere vergunningverlening, handhaving en/of eisen van (regionaal) beleid en wetgeving een risico. Hetzelfde geldt voor het afwentelen van verantwoordelijkheid door de opdrachtgever naar Heijmans.

De andere risico’s zijn specifieker en staan in relatie tot de onderzochte activiteiten. Zo kan er een beperking of verbod komen op het lozen van water van bronbemaling. De toepassing van bouwstoffen als onderwaterbeton, grout en/of bentoniet kan strenger genormeerd worden. Er kunnen strengere eisen komen voor het dempen, graven en verdiepen van watergangen, of de eisen voor het aanbrengen van oeverconstructies en andere objecten nabij water worden strenger.

Oorzaken
De risico’s hebben een aantal oorzaken. Zo ontstaat er een verhoogde druk op vergunningverleners en handhavers door naderende deadlines van de KRW-doelen. Dit leidt tot toenemende aandacht voor de ecologische en chemische gevolgen van verschillende ingrepen en tot strengere eisen aan activiteiten, om de waterkwaliteit beter te beschermen. Daarnaast spelen complexiteit en veranderingen in wet- en regelgeving, waaronder de invoering van de Omgevingswet en nieuwe jurisprudentie, een rol. Denk aan de recente wijziging van de KRW over de stoffenlijst en hoe wordt omgegaan met tijdelijke effecten op de waterkwaliteit [3].

Omdat de activiteiten die Heijmans uitvoert potentieel negatieve effecten hebben op de waterkwaliteit, is de kans groot dat we te maken krijgen met strengere eisen. Tot slot is er bij opdrachtgevers en bevoegd gezag beperkte kennis over onze bouwpraktijken in relatie tot de KRW. Dit leidt mogelijk tot afschuiven van verantwoordelijkheden naar opdrachtnemers zonder duidelijke richtlijnen.

Gevolgen
De geconstateerde risico’s hebben gevolgen voor de projecten van Heijmans. Zo kunnen er vertragingen en hogere kosten optreden in de uitvoering van projecten door extra procedures en eisen van vergunningverleners en handhavers om de waterkwaliteit te beschermen. Daarbij bestaat de kans op vertraging of vermindering van de opdrachtenstroom (vergelijkbaar met stikstof). Er is een verhoogde kans op juridische procedures of handhavingsverzoeken van derden doordat het tot op heden nog niet goed is geregeld in de vergunningsverlening.

Ook kunnen operationele risico's en extra kosten ontstaan door onduidelijkheid en complexiteit van regelgeving. Bij bevoegde gezagen kunnen behoefte hebben aan extra (voor)onderzoeken/effectenanalyses om aan te tonen dat activiteiten geen effect hebben op de waterkwaliteit (al dan niet door te nemen maatregelen). Verder bestaat de kans dat er discussie ontstaat met de opdrachtgever over verantwoordelijkheden en in relatie tot de KRW.

Beheersmaatregelen
Voor de risico’s zijn diverse beheersmaatregelen opgesteld. Hierbij is onderscheid gemaakt tussen generieke en specifieke preventieve/no regret-maatregelen en maatregelen waar een project specifieke kosten-batenanalyse voor nodig is.

Onder generieke maatregelen vallen onder andere goede communicatie en proactief contact met vergunningverleners en toezichthouders om op de hoogte te blijven van wetgeving rondom KRW en handhavingseisen. Ook kennisontwikkeling en bewustwording van het personeel is hier onderdeel van, evenals een projectspecifieke risicoanalyse voor projecten met potentiële invloed op waterkwaliteit.

Dit doet Heijmans al met het instrument ‘Ecologie, Bodem en Water-scan' (EBW-scan). Het instrument wordt gebruikt om het water-, bodem- en ecosysteem van het projectgebied integraal te onderzoeken en zo het project toekomstbestendiger te maken. Waterkwaliteit en KRW zijn hierin opgenomen en daarmee zorgen we ervoor dat waterkwaliteit in een vroeg stadium van een project voldoende aandacht krijgt.

De specifieke beheersmaatregelen zijn gekoppeld aan de activiteiten met hoofdprioriteit. Zo wordt aangeraden om waar mogelijk in te zetten op retourbemaling om negatieve effecten van lozing te minimaliseren. Wat betreft de strengere eisen voor het dempen en graven van watergangen of voor het aanbrengen van oeverconstructies en andere objecten nabij water, wordt gesteld dat kennisontwikkeling van aquatische ecologie nodig is.

Voor een aantal maatregelen wordt een grondigere kosten-batenanalyse aanbevolen om te besluiten in welke omvang en voor welk type projecten deze beheersmaatregel wenselijk is. Zo wordt aanbevolen om de waterkwaliteit en ecologie regelmatig te monitoren. Daarnaast is het goed om extra zuiveringsstappen en alternatieve plannen te ontwikkelen en toe te passen voor het minimaliseren van de chemische en ecologische impact. Deze maatregelen worden in projecten verder geconcretiseerd.

Eenmaal toegepast kunnen de maatregelen Heijmans helpen om de risico's te beheersen en zich aan de KRW-vereisten te houden. Afhankelijk van het (projectspecifieke) ambitieniveau kunnen deze maatregelen tevens bijdragen aan het verbeteren van de waterkwaliteit, los van de KRW.

Conclusie
De KRW en waterkwaliteit in het algemeen spelen momenteel bij 99 procent van de projecten van Heijmans geen rol. In te toekomst gaat dit echter veel impact hebben op de operationele werkzaamheden. Het thema water is een belangrijk onderdeel van onze strategie en het verbeteren van de waterkwaliteit een doelstelling. Om die reden willen we alvast voorsorteren op het verbeteren van de waterkwaliteit en het voldoen aan de KRW. Er moet nog veel gebeuren op de gebieden van kennis ophalen en bewustwording, zowel intern als bij opdrachtgevers en bevoegde gezagen. De wet- en regelgeving is complex en niet eenduidig. Het is daarom belangrijk om op dit thema proactief samen te werken en te communiceren, met als gezamenlijk doel een verbetering van de waterkwaliteit in Nederland.

Kortom: het is cruciaal dat bedrijven, opdrachtgevers en toezichthoudende instanties met elkaar in gesprek gaan over de KRW. Laten we toegeven dat we het (nog) niet precies weten.

Vervolg
De impact assessment is uitgevoerd bij twee afdelingen van Heijmans en wordt herhaald bij andere afdelingen. Zo krijgen we een completer beeld van de activiteiten met de meeste impact op de waterkwaliteit en halen we concrete beheersmaatregelen op. Vervolgens gaan we de beheersmaatregelen toepassen in de praktijk. Dit is een uitdaging, aangezien er in de praktijk nog niet vaak eisen voor de KRW worden gesteld.

In een paar projecten zijn er in het aanbestedingsdocument wél concrete eisen opgenomen voor het treffen van maatregelen om te voldoen aan de KRW. Bij de inschrijving voor deze projecten nemen we deze maatregelen op in onze offerte.

In een aantal projecten nemen we zelf het initiatief om deze met een bureaustudie te onderwerpen aan de resultaten uit deze impact assessment en het recent gelanceerde ‘Toetsingskader Waterkwaliteit voor Regionale Wateren’ [4]. Op deze manier wordt in het projectteam een eerste vingeroefening gedaan met de KRW en de beheersmaatregelen uit de effect- en risicobeoordeling. Verder gebruiken we de nieuw opgedane kennis in projecten om de EBW-scan te verbeteren.

Over een aantal jaar verwachten we dat de uit de KWR voortvloeiende eisen goed zijn geregeld in de vergunningverlening. Het is dan voor ons een kwestie van een afweging tussen een kans of risico, al naar gelang de vraag of we aan de vergunningeneis kunnen voldoen of niet. Tot die tijd willen we met onze aanpak voorkomen dat de KRW onze projecten gaat frustreren. Hiervoor gaan we in gesprek met onze opdrachtgevers en bevoegde gezagen. Het uiteindelijke doel is het verbeteren van de waterkwaliteit en dat past volledig bij onze ambitie om de omgeving beter achter te laten dan dat we die aantreffen.

Samenvatting
Heijmans heeft in samenwerking met TAUW een impact assessment uitgevoerd om de gevolgen van de KRW op haar activiteiten te analyseren. Er zijn acht prioritaire activiteiten en elf risico’s geïdentificeerd. De oorzaken van deze risico's liggen onder andere in de complexiteit van wetgeving, de gevolgen zijn onder meer vertragingen en hogere kosten. Om daarop voor te sorteren heeft Heijmans diverse beheersmaatregelen opgesteld, waaronder betere communicatie met opdrachtgevers en vergunningverleners, en kennisontwikkeling. De ambitie is om proactief bij te dragen aan verbetering van de waterkwaliteit en te voldoen aan de KRW, ondanks de huidige onduidelijkheid en complexiteit van regelgeving. 

REFERENTIES
1. Koninklijke Bouwend Nederland (2022). Effect niet halen KRW-doelen op vergunningverlening. 18042022_onderzoek-bouwend-nederland-een-krw-risicoanalyse-voor-de-vergunningverlening-voor-de-bouw-en-infrasector.pdf).
2. Heijmans (2025). Effect- en risicobeoordeling KRW voor Heijmans. https://www.heijmans.nl/nl/over-heijmans/strategie/duurzaamheid/heijmans-en-water/waterkwaliteit/, geraadpleegd op 15 december 2025.
3. ‘Europese Raad en Parlement bereiken voorlopig akkoord over wijziging Kaderrichtlijn Water.’ H2O Actueel, 25 september 2025. https://www.h2owaternetwerk.nl/h2o-actueel/europese-raad-en-parlement-bereiken-voorlopig-akkoord-over-wijziging-kaderrichtlijn-water
4. Stichting Toegepast Onderzoek Waterbeheer (2025). Toetsingskader Waterkwaliteit voor Regionale Wateren. https://www.stowa.nl/publicaties/toetsingskader-waterkwaliteit-voor-regionale-wateren