Dartmoor is een nationaal park in het zuiden van Engeland. Het fraaie gebied is bekend van de pony’s. En van de overvloedige regen, dik twee keer zoveel als in ons land. Zo zie je maar, het kan altijd erger. Jaren geleden schuilden mijn vrouw en ik in een Britse boekwinkel. Daar kocht ik het prachtige boek van Tristan Gooley ‘How to read water’. Verplichte kost voor iedereen die het water ziet.
Ons land was in 2023 uitzonderlijk nat, ruim een derde meer buien dan gemiddeld. Het was het natste jaar ‘sinds het begin van de metingen’. Op een natte herfstdag liepen we op de Landschotse Heide. Die ene dag viel er in heel het land meer uit de lucht dan in heel 2023 uit kranen stroomde, laten we elkaar dus geen waterschaarste aanpraten. Het pad was deels onder water verdwenen. Prachtig om te zien, niet fijn om te wandelen. Soppend en doorweekt namen we in Vessem een bus.
Begin dit jaar, in januari, pakten we het Pelgrimspad weer op. De Kempen zijn schitterend. Tussen Steensel en Heeze passeerden we de stromende Run, dan de Keersop, Dommel en Tongelreep. In het Dommeldal is Natuurmonumenten heel goed bezig: ‘vernatten door sloten te dempen’. Mijn vrouw vond dat ‘iets tegenstrijdigs hebben’. Of ik dat kon uitleggen. Dat kon ik: ‘Als je een sloot dempt, zie je inderdaad minder water. Dan líjkt het of het droger wordt, maar dat is schijn. Een sloot voert water áf. Minder sloten, minder afvoer, dus wordt het natter’. Zie je water stromen, dan houden we het niet vast. Ook al zeggen velen dat ze dat wél doen.
Waar ik van schrok? De lage peilen in de vennen. En dat midden in de winter! Waren 2023 en 2024 nog kletsnat, het voorbije jaar was kurkdroog: ruim een kwart minder regen dan gemiddeld. December 2025 was zelfs extreem droog. In de eerste maanden van 2026 viel er ook weinig. Oké, 30 centimeter sneeuw, zeg 30 liter water per vierkante meter. Dat zet weinig zoden aan de dijk. Kortom, de laatste winter was de grondwateraanvulling gering. Dat belooft weinig goeds.
Ik doe een voorspelling, hopelijk vergis ik me. Als ook maart droog uitpakt - dat weet ik nu nog niet - dan beregenen boeren al in april, terwijl u dit leest. In mei zien we stuivende landerijen. En al in juni vragen de media zich vertwijfeld af of 2026 droogterecords gaat breken. Droogte ('als het een tijdje nauwelijks regent') is een act of God. Verdroging ('als samenleving en natuur er schade van ondervinden') is man-made. De mensheid veroorzaakt dit zelf, vooral door ontwatering in winter en voorjaar, verstedelijking en intensief grondgebruik. Beetje makkelijk om altijd het veranderende klimaat van alles de schuld te geven.
En dan nu het goede bericht: we kunnen verdroging dus ook oplossen, het aanpassen van waterbeheer en landgebruik is van alle tijden. Het kán dus wel. Helaas halen we bij lange na niet de doelen. Bestrijding van verdroging gaat tergend langzaam. Zeker, de noodzakelijke maatregelen zijn ingrijpend, maar als we nooit en nergens wat plas-dras accepteren, dan komen landbouw en natuur in bijna alle toekomstige lentes en zomers heel veel tekort. Mark my words.
Waterschappen hebben een dashboard. Zijn de grondwaterpeilen láger dan normaal, dan zijn het rode stippen op het scherm. Als tegelijkertijd de afvoeren wel ‘normaal’ zijn, dan kleuren deze afvoeren groen. Dat is vreemd. In droge winters daalt het grondwater juist omdát de afvoeren ‘normaal’ zijn. Die moeten we dus alarmerend rood kleuren, niet groen. Met iedereen die opkomt voor water, zou ik willen schreeuwen: ‘ga naar buiten, ga het water lezen’.
Jos Peters is hydroloog, wandelaar en natuurliefhebber
