Kan de burger weerbaar zijn tegen grondwateroverlast?

De overheid wil dat de samenleving zelfredzaam is met noodpakketten: transistorradio, zaklamp, batterij, voedsel in blik, voor enkele dagen drinkwater in flessen. Kun je ook weerbaar zijn bij wateroverlast op eigen terrein?

door Jos Peters

Jos PetersAls klein jochie woonde ik in een gehucht langs de Waal. Ik herinner me vaaglijk hoe ik met broer en zussen weckflessen haalde uit de kelder als die blank stond. Een oudere zus: ‘Dat kwam vaak voor met water in de sloot naast ons huis’. Altijd zo geweest, waarom het polderdistrict bellen – dat had je toen nog – of de gemeente? We zijn 60 jaar verder, minstens één op dertig Nederlanders tobt structureel of bij tijd en wijle met water in kruipruimte, kelder, convectorput. Of heeft een drassige tuin of beschimmelde muur door optrekkend vocht. Grondwaterissues zijn wijdverbreid in heel het land.

Stuwwallen, heuvelruggen, duinen, donken, dekzandruggen waren ooit de bevolkte delen van een zompig land. Later bouwden we huizen ook in natte delen. Ziehier de hoofdoorzaak van gedoe dat juristen en beleidsmakers stoffig definiëren als ‘door hoge grondwaterstanden aangetast gebruik’. Het rijk maakt beleid, de provincie stelt kaders, vooral de gemeente bepaalt waar woningen komen. Genoemde overheden geven - als ze verstandig zijn - het waterschap een belangrijke rol. Sinds begin deze eeuw bestaat daarvoor de watertoets, nu ‘weging van het waterbelang’ genoemd. Een bedachtzaam waterschap gaat niet mee in het ontwateren van eigenlijk te nat gebied. Bij voorkeur blijft dat natuur of krijgt het waterberging als bestemming. Geen woningbouw.

Waterminister Harbers kwam met het principe ‘Water en Bodem Sturend’. Inmiddels wil woonminister Keijzer er weer van af, het zou woningbouw belemmeren. Hopelijk herstelt een volgend kabinet – ooit zal dat er zijn – het in ere. Tóch, er moeten veel woningen bijkomen, daarbij is ook nat gebied in beeld. Of erger, buitendijks gebied. Dáár bouwen is ronduit onverantwoord. Ik voorspel dat narigheid met grondwater in omvang zal toenemen. Bij ruimtelijke ordening, woningbouw, komende gemeentelijke verkiezingen moet meer aandacht zijn voor stedelijk waterbeheer.

Veel bewoners zijn wanhopig met dompelpompen in de weer

Met grondwater kan veel misgaan. Onoordeelkundig bouwrijp maken kan een gebied vernatten. Schuif je sloten dicht, kun je wachten op ellende. Soms voeren riolen naast afvalwater ook inlekkend grondwater af, totdat je ze renoveert. Ook drainage kan verkeerd uitpakken als deze water verplaatst naar waar het al kletsnat is. Slecht onderhoud van sloten en greppels hindert de waterafvoer. Waterberging en beoogde vernatting van natuur stralen uit naar dichtbijgelegen woningen. Stoppen van waterwinning, afkoppelen en infiltreren van regenwater, vasthouden van water waar het valt, bodemdaling … het werkt allemaal vernatting in de hand. Het klimaat verandert, er valt gemiddeld een kwart meer regen dan een eeuw geleden, ook nog eens slechter verdeeld gedurende het jaar. Water geeft steeds meer gedoe.

Veel bewoners zijn wanhopig met dompelpompen in de weer - vooral in winter en voorjaar - om hun kruipruimte droog te houden. Als ze klagen, sturen overheden hen van ‘klamme kastjes naar vochtige muren’ want op eigen terrein zouden ze zelf verantwoordelijk zijn. Soms lijkt het of overheden weinig meer doen dan samen met dure juristen naarstig speuren in de Omgevingswet of deze hen wel de specifieke taak toedeelt om burgers te helpen.

Tenzij ze erg diepe kruipruimtes maken, gemeentelijke aanwijzingen, bouwverordening of omgevingsplan negeren, bewoners kúnnen grondwaterellende niet voorkomen. Ook niet oplossen. Het kan dus niet zo zijn dat overheden hun zorgplicht beperkt uitleggen als beheer van de grondwaterstand alleen op openbaar terrein. Als narigheid ineens opduikt, huis-aan-huis in straat of wijk, als het structureel is, dan staan waterschap en gemeente samen aan de lat. Het waterschap kan misschien slootpeilen verlagen of sloten beter onderhouden, de gemeente kan aan de slag met actief grondwaterpeilbeheer. Bewoners kunnen dat allemaal niet, mógen dat zelfs niet. Ze hebben recht op hulp.

Jos Peters is civiel ingenieur en geohydroloog

LEES OOK

• Keurige watersector pak de regie, creëer ophef, dwing actie af
• Wie zijn verbruik meet, verbruikt minder
• Dat boeren de waterbedrijven voor verdroging verantwoordelijk houden, is een gotspe
• Prachtige Veluwe om van te dromen
• Logisch dat wij nu betalen voor het drinkwater voor onze kinderen
• Gooi grondwater niet te grabbel
• Als het kalf verdronken is