h2ologoprimair


knw uitgever h2o

H2O nieuws

Extra bodemdaling
Schade aan de fundering door bodemdaling (foto: Wareco)

Droogte heeft ook ondergronds grote gevolgen

De aanhoudende droogte zorgt niet alleen bovengronds voor problemen. Volgens Wareco is juist onder de grond de schade potentieel groot door de erg lage grondwaterstanden. Vooral oudere woningen op houten palen lopen gevaar. Ook daalt in veel gemeenten de bodem sneller.

De grondwaterstand is op veel plekken lager dan in eerdere jaren, constateert het ingenieursbureau Wareco dat de grondwaterbelangen voor veel gemeenten en waterschappen vertegenwoordigt. Dit vergroot het risico op schade. Een voorbeeld is de meting bij een peilbuis in Zuid-Holland. Hier is het grondwaterpeil binnen twee maanden met een meter gedaald.

De gevolgen zijn niet meteen boven de grond te zien, zegt grondwaterspecialist Maarten Kuiper van Wareco. “Het is lastig dat het om geleidelijke processen gaat. Vaak daalt de bodem al, maar gaat dit door langdurige droogte wat sneller. Ook de schade aan een gebouw valt dikwijls niet direct op. Een scheur kan best een aantal maanden later ontstaan.”

Mogelijk tientallen miljarden schade
Maar de kosten kunnen enorm zijn, stelt Kuiper. Hij wijst op een studie van Deltares, waarin de potentiële schade van een tekort aan grondwater wordt geschat op tientallen miljarden euro’s in de periode tot 2050. “Het gaat vooral om gebieden met een slappe bodem, dus klei en veen. Dan heb je het over Noord- en Zuid-Holland, Friesland, Groningen, het Rivierengebied en de beekdalen in hoger gelegen gebieden.”

Begin dit jaar luidde Wareco juist de noodklok vanwege hoge grondwaterstanden als gevolg van een langdurige periode van neerslag. Is dat geen tegenstrijdige boodschap? “Nee”, zegt Kuiper. “Wat we nu zien, past bij de voorspelling dat de klimaatverandering tot meer grilligheid in het weer leidt. De pieken bij het grondwater worden hoger, de dalen lager. Dat zorgt voor meer schade.”

Lage grondwaterstanden leiden vaak tot extra kosten voor gemeenten met een slappe bodem, omdat wegen en rioleringen sneller moeten worden vervangen. Een andere grote kostenpost is schade aan woningen. "Zo’n 750.000 woningen die voor circa 1980 zijn gebouwd, staan op houten palen. Wanneer deze palen niet onder water staan, gaan ze rotten. Het vervangen van de fundering kost 30.000 tot wel 100.000 euro, afhankelijk van de grootte van een pand. Ook woningen zonder palen lopen bij een slappe bodem gevaar. Zij zakken mee met de extra maaivelddaling als gevolg van droogte. Vooral onregelmatige verzakkingen leiden tot schade.”

Actief grondwaterpeilbeheer
Het is volgens Kuiper belangrijk om het grondwater op peil te houden. “Dat kan goed met drainage-infiltratieleidingen. Zulke buizen worden nu vooral gebruikt voor de afvoer van water, maar nog veel te weinig voor de aanvoer van water in droge perioden. Een gemiste kans in gebieden met zetting en paalrot, want hiermee kun je zorgen voor een erg vlakke grondwaterstand. Zo kunnen de effecten van klimaatverandering worden geminimaliseerd.”

In opdracht van het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie hebben Deltares, Fugro en Wareco in 2017 onderzoek gedaan naar de technische en financiële haalbaarheid van grootschalig actief grondwaterpeilbeheer in bebouwd gebied. Uit de studie blijkt dat drainage-infiltratiesystemen wel worden toegepast, maar zelden op grote schaal. Vreemd, vindt Kuiper. “Technisch is zo’n systeem goed realiseerbaar. Ook vallen de kosten van de aanleg reuze mee voor de gemeente, vergeleken met de kosten van bodemdaling. Zeker als ook het particuliere belang wordt meegenomen, is deze oplossing altijd voordeliger. We zijn nu met interviews bij overheden aan het onderzoeken, waarom drainage-infiltratiesystemen amper grootschalig worden toegepast. Het tussentijdse beeld is dat gemeenten bodemdaling als ‘gegeven’ beschouwen en zich niet realiseren dat zij met actief grondwaterpeilbeheer de schade aan de infrastructuur door bodemdaling kunnen beperken.”

Inzetten van diepe ondergrond
Het is wel zaak dat er bij aanhoudende droogte voldoende water beschikbaar is. Dat kan een probleem zijn, zeker in dichtbebouwde oudere wijken met weinig watergangen. Kuiper: “Dan kan de diepe ondergrond worden ingezet. Hiervoor bestaat het project Urban Waterbuffer. De bodem op een diepte van zo’n twintig à dertig meter wordt gebruikt als natuurlijke waterbuffer, waarin regenwater na zuivering wordt opgeslagen. Dat wordt bij droogte opgepompt. Op deze manier heeft overtollig regenwater een nuttige functie. Bijvoorbeeld tegen hittestress of voor het creëren van speelwater.”

Gemeenten en waterschappen hebben echter nog onvoldoende oog voor ondergrondse oplossingen, zegt Kuiper. “Waterbeheerders zouden in hun analyses van de klimaatadaptatie eigenlijk met de ondergrond moeten beginnen, inclusief grondwater, bodemdaling en funderingen. Er zijn zowel bedreigingen als kansen. Het is essentieel dat hierover meer kennis wordt opgebouwd om gezamenlijk de maatschappelijke schade te beperken.”

Meer informatie

Wareco over onzichtbare gevolgen van droogte

Bericht uit januari over hoge grondwaterstanden

 

Waternetwerk maakt gebruik van coockies om de gebruikerservaring te verbeteren. Als u onze site bezoekt, gaat u akkoord met het gebruik hiervan. Ik snap het