Eiland-, kunst- en theaterliefhebbers kunnen van 12 tot en met 21 juni weer hun hart ophalen op Oerol. Een festival waar de waddennatuur al sinds 1981 het decor, en steeds vaker ook een thema is. Kijkend naar de voorstellingen en kunstwerken die geprogrammeerd zijn voor de 45e editie, spelen waterthema’s dit jaar geen kleine bijrol. Voor de gelukkigen die zich in juni op Terschelling bevinden: een selectie.
“Met een regenponcho ’s avonds zeven kilometer fietsen naar een duinpan, en daar dan twee uur op een vuilniszak kijken naar een artiest in een maillot die zijn lichaam in allerlei vormen kan vouwen.” Deze impressie van Marcel van Roosmalen, of de sketch van Klikbeet (‘hou jij van voorstellingen die je niet begrijpt?’) omschrijven wellicht het ‘Oerol-gevoel’ waar het theaterfestival om bekend staat. Of zoals de organisatie het zelf zegt: op Oerol is er ruimte voor ‘wilde gedachten die op andere plekken geen ruimte krijgen’.
Toch is Oerol niet l'art pour l'art. Met het festival wil de organisatie theater en andere kunstvormen inzetten als ‘katalysator om tot een betere wereld te komen’. Kunst kan mensen immers op een andere manier raken dan een rapport, beleidsstuk of krantenartikel. De waddennatuur die er al sinds 1981 als toneel fungeert – bij voorstellingen in de duinen, op het strand of zelfs in zee – is dan ook regelmatig een thema om ecologische problemen (zoals de ‘plastic soep’, of het zandtekort) aan de kaak te stellen. Voor de circa 50.000 bezoekers die binnenkort over het eiland zullen fietsen, blijkt een behoorlijk lijstje voorstellingen, gesprekken en kunstwerken over waterthema’s te zijn geprogrammeerd, met vragen en dilemma’s om op te kauwen. We maakten een selectie.
AMOC
Bij de Hêdredersplak, het meertje dat ook wel bekend staat als de ijsbaan van Hoorn, beoogt een ‘confronterende installatie’ een indruk te geven van een toekomst waarin de veelbesproken AMOC-golfstroom is stilgevallen. De installatie is gemaakt door kunstenaar Suzette Bousema, wiens werk gericht is op het visualiseren van klimaatvraagstukken die te abstract of te immens zijn om te bevatten.
Ditmaal is dat de AMOC, de oceaanstroming die Europa al eeuwenlang een mild klimaat bezorgt, maar door klimaatverandering ernstig dreigt te verzwakken. In eerdere kunstwerken adresseerde Bousema al vaker waterproblematiek, waaronder plasticvervuiling en dead zones (mariene gebieden waar amper leven meer is).
“Het is best ingewikkeld om wetenschappelijk onderzoek op zo’n manier te vertalen dat het visueel aantrekkelijk en begrijpelijk wordt voor mensen, zonder de wetenschappelijke informatie te verliezen”, aldus Bousema, wie hiertoe regelmatig samenwerkt met klimaatwetenschappers zoals NOS-weerman Peter Kuipers Munneke. “Je moet een balans vinden. Maar als het lukt, en mensen gaan het voelen, dan is dat precies waar ik het voor doe.”
Vanaf 13 juni dagelijks te bezoeken tussen 10:00 en 16:00 uur
Entangled Shorelines
In Entangled Shorelines van Stichting Wandelende Duinen komen verhalen samen uit kustgemeenschappen rond de Noordzee. Verhalen van mensen die leven met een veranderende kustlijn; door zeespiegelstijging, erosie en verschuivende ecosystemen. “Kom luisteren naar verhalen van vissers, bewoners, onderzoekers en anderen die te maken hebben met kustlijnen in beweging. Hun perspectieven leggen verschillende manieren bloot om met de zee samen te leven. Hoe ver willen we gaan om te beschermen wat ons dierbaar is?”
13 en 14 juni in ’t Lichtje in West
Het waterleven waarderen
Bij de (restanten van) kwelder De Ans zal een installatie van kunstenaar Marjolijn Boterenbrood te zien zijn, waarin zeewater gevangen blijft wanneer het tij zich terugtrekt. Hierdoor ontstaat een ‘fascinerend venster’ naar het verborgen leven onder het wateroppervlak: ‘een ecosysteem waarvan we afhankelijk zijn, maar wat we behandelen als een grondstof’. “Leer het waterleven waarderen voor wat het is: een levend systeem en een wereld op zich.”
Vanaf 13 juni dagelijks te bezoeken tussen 10:00 en 16:00 uur
Ebgesprek & Vloedgesprek
Op 15 juni gaat Boterenbrood in gesprek met de Britse historicus en schrijver Michael Pye, over hoe planten, dieren en micro-organismen via de Noordzee van continent naar continent reizen, en hoe de geschiedenis het eiland Terschelling met de rest van de wereld verbindt.
Op 17 juni is er een gesprek met Katja Philippart, hoogleraar mariene ecologie aan de Universiteit Utrecht, onderzoeker bij het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) en directeur van de Waddenacademie. Philippart onderzoekt (langetermijn)veranderingen in het voedselweb van de Waddenzee, en de impact die klimaatverandering en eutrofiëring hebben op kortlevende microalgen en de schelpdieren die zich met die algen voeden.
My little tragedy
Geïnspireerd door de nasleep van de ramp met de MSC Zoe, het containerschip dat in 2019 naar schatting zo’n 3 miljoen kilo aan spullen verloor ten noorden van de Waddeneilanden, spoelt in deze interactieve videoinstallatie een plastic My Little Pony-paardje aan. Het paardje nodigt het publiek uit voor een ‘ongemakkelijk feestelijke karaoke over alledaags plasticgebruik’. “Plastic beweegt zich met verrassend succes door oceanen, huizen en lichamen. De pony noemt dit vooruitgang. Moeten we deze prestatie bewonderen, of vraagtekens zetten bij de wereld die dit mogelijk heeft gemaakt?”
Vanaf 13 juni dagelijks tussen 10:00 en 16:00 uur te zien in Midsland
My Little Tragedy | Beeld Nullshima Studio/Oerol
Bambie Gaat Tot De Bodem
Een ‘geestige en poëtische’ voorstelling over de ‘absurde complexiteit van hedendaags natuurbeheer’. Over verwarrende wet- en regelgeving, over de strijd aangaan met een ‘brutale invasieve exoot’, en over hoe ‘elke poging om de natuur meer vrijheid te geven in ons piepkleine landje op tegengestelde belangen stuit’.
Vanaf 12 juni dagelijks te zien op het Landje van Laura en Wietse
Getijdekunstwerk
Voor de laatste maal keert De Streken, het ‘getijdekunstwerk’ dat tijdens en in de maanden na Oerol op het wad bij de Lancasterdijk staat, terug naar Terschelling. Op deze windroos, die via een houten plankier betreden kan worden, bepaalt het getij hoe het kunstwerk erbij ligt. Bij eb is het een verstilde plek met uitzicht over het wad; bij vloed bevind je je midden op het water. Aan de andere kant van de dijk is dit jaar ook een korte film te zien (Ritme van het tij).
De Streken staat van 10 juni tot en met 6 september op het wad
De Streken, een kunstwerk van Marc van Vliet | Foto Fred Bazuin/Oerol
Rugstreeppaddenkoor
Padden zingen in koren; net zoals mensen kunnen ze gelijklopen met een extern ritme. In de voorstelling Calling Songs luister je naar een koor van rugstreeppadden, voorafgegaan door een korte ‘audiowandeling’. “En als de padden zich een avond niet laten horen luister je naar de vogels en de wind, onder begeleiding van muzikanten. Verwonder je over een wereld die ouder is dan jijzelf.”
12 t/m 20 juni, op een nader te bepalen locatie op basis van waar de rugstreeppadden te vinden zijn
Wad is, is nu
“In de serene uitgestrektheid van de Waddenzee, waar land en water elkaar steeds opnieuw omarmen, staat een wel heel speciaal restaurant. Op een plek waar migrerende vogels even op adem komen, draait dit restaurant als voedselketen. Alle gasten eten en worden gegeten, tot de balans in deze animatie ruw wordt verstoord.”
Vanaf 13 juni dagelijks te zien in de Tonnenloods in West
Waddenvereniging
Gidsen van de Waddenvereniging organiseren excursies over het wad en langs een kunstwerk op het strand bij Hoorn, dat geïnspireerd is door Rachel Carsons klassieker The Sea Around Us. Dit kunstwerk vertelt het verhaal van de rol van plankton als belangrijke indicator voor de gezondheid van mariene ecosystemen. De Waddenvereniging ‘zet sinds kort vol in op heritage interpretation’: het delen van verhalen over natuur en cultuur om ‘droge informatie om te zetten in een ervaring’ en betrokkenheid bij de bescherming van het Wad te stimuleren.
Samen met de Jutfabriek en Sterke Yerke organiseert de vereniging ook een opruimactie op het strand, waarbij verteld wordt over plasticvervuiling en wat iedereen zelf kan doen om dit aan te pakken.
Eb en vloed
Thijs Ebbe Fokkens, wie eerder op de IJsselbiënnale al eens een in onbruik geraakte sluis gebruikte voor zijn kunst, speelt met Moon Gazer bovenop de watertoren in Hoorn met ‘het mysterie rond de maan’. “Haar invloed op eb en vloed is groot, maar verandert langzaam doordat zij elk jaar circa 4 centimeter van de aarde verwijderd raakt. De maan steelt energie van de draaiing van de aarde, waardoor onze dagen geleidelijk langer worden en het verschil tussen eb en vloed zal verzwakken.”
Vanaf 13 juni dagelijks te bezoeken tussen 10:00 en 16:00 uur
Duingrazers
Met Giro GeitGeitGeit wordt aandacht gevraagd voor het werk van Staatsbosbeheer, of eigenlijk, het werk van de Nederlandse landgeiten die het landschap van de Terschellinger duinen open houden, zeldzame soorten beschermen en voor een dynamisch natuurgebied zorgen. Donateurs die voor deze kudde een duit in het zakje willen doen, mogen als dank met een boswachter op excursie naar de kudde, en zullen twee keer per jaar een update met nieuws en foto’s van de geiten ontvangen.
15, 18 en 20 juni bij het Seinpaalduin
Biobouwers
Architect Laurien Zwaans heeft zich laten inspireren door het werk van Tjisse van der Heide, hoogleraar kustecologie aan de Rijksuniversiteit Groningen en onderzoeker bij het NIOZ. Met zijn team onderzoekt Van der Heide hoe landschapsvormende soorten (‘biobouwers’) kustlandschappen vormgeven, en hoe we kustecosystemen kunnen herstellen door deze soorten te imiteren. In het experiment Wadwerken plaatst Zwaans blokken van schelpenbeton op het wad. “Onder invloed van stroming, wind, eb en vloed, veranderen de blokken zichtbaar: ze eroderen, groeien aan met grassen en mosselen en worden langzaam onderdeel van het landschap en het ecosysteem. Het landschap wordt medeontwerper: een levende testomgeving voor bouwsystemen die meebewegen met het dynamische wad en biodiversiteit en landschapsontwikkeling stimuleren.”
15 en 16 juni op de Ôde Dyk in Oost
In Nederland zijn er een aantal bedrijven die dezelfde technolgie leveren.
Waarom wordt er niet samengewerkt met Nederlandse bedrijven?