Wat zeggen de politieke partijen in hun verkiezingsprogramma’s over de bescherming van zeeën en oceanen? Dat is te zien in de nieuwe ZeeWijzer, een initiatief van twee jonge oceaanwetenschappers. Van watervervuiling tot windparken op zee en van bodemverstorende visserij tot koraal in het Caribisch Gebied – de verschillen zijn groot.
De ZeeWijzer is geen traditionele stemwijzer met stellingen die de richting een politieke partij sturen. Het is wel een overzicht van de standpunten van de vijftien grootste politieke partijen over de bescherming van de zee, waaruit de kiezer zelf een conclusie mag trekken.
Een club van jonge oceaanwetenschappers en vertegenwoordigers van natuur- en klimaatorganisaties analyseerde de programma’s voor de Tweede Kamerverkiezingen op 29 oktober. Voor dertien maatregelen deelden ze visjes uit: een groene vis is voor, een oranje visje een stap in de goede richting, een rood skelet is tegen. En blijft het vakje leeg, dan zegt de partij er niets over.
Mei NelissenDe uitkomst is in grote lijnen geen verrassing, zegt Mei Nelissen, paleo-oceanograaf bij het NIOZ en de Universiteit Utrecht en mede-initiatiefnemer. "De meeste linkse partijen scoren vrij groen, met de Partij voor de Dieren voorop, terwijl de rechtse partijen veel rood hebben of er helemaal niets over zeggen."
Van levensbelang
Toch zijn er volgens Nelissen ook partijen die zich wel profileren als groen, maar als je leest wat ze in hun programma schrijven over de zee, dan valt dat nog tegen. En juist deze partijen zouden meer kunnen doen om bijvoorbeeld vissers een plek aan tafel te geven, meent ze. "Niemand kent de zee beter dan de vissers, dus werk met hen samen."
In veel partijprogramma’s krijgt de zee vooral aandacht als plek om de energietransitie te verwezenlijken, maar niet als ecosysteem dat bescherming verdient, constateren de wetenschappers. Terwijl dat laatste volgens hen van levensbelang is, juist ook als bondgenoot in de strijd tegen klimaatverandering.
"De zeeën en de oceaan beslaan ruim 70 procent van de aarde, absorberen 95 procent van de hitte afkomstig van de opwarming, slaan een kwart van de wereldwijde CO₂-uitstoot op en reguleren het wereldwijde klimaat. Daarnaast zijn ze belangrijk voor voedsel en schone energie, zijn ze het thuis van duizenden soorten en vormen ze een cruciale schakel in de Europese natuur- en voedselketens."
Nanoplastics
Veel overheden lijken nog onvoldoende doordrongen van de kwetsbaarheid van de zee, meent Nelissen. Ze wijst op de mislukte VN-toppen over plastic, de miljoenen tonnen nanoplastics in de Noord-Atlantische Oceaan en de moeizame ratificatie van het Volle Zeeverdrag (‘High Seas Treaty’), het verdrag dat oceanen moet beschermen en dat door Nederland nog steeds niet ondertekend is.
Dan moeten de kiezers het maar doen, bedachten promovendus Nelissen en masterstudent mariene biologie Kjeld Werther, beiden actief voor de Sustainable Ocean Community. En zo ontstond het idee voor een kieswijzer vanuit het perspectief van de zee.
Die kwam uiteindelijk tot stand in samenwerking met Stefanie Ypma, projectmanager van de Sustainable Ocean Community, NIOZ (Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee), Universiteit Utrecht, Stichting De Noordzee, Greenpeace Nederland, Jonge Klimaatbeweging, Early Career Ocean Professionals (ECOP Nederland) DMEC (Dutch Marine Energy Centre) en diverse oceaanwetenschappers.
Advies aan de kiezers
Een stemadvies voor een partij geeft de ZeeWijzer niet, benadrukt Nelissen. Een advies aan de kiezers heeft zij wel. "Kies voor jezelf welke thema’s je belangrijk vindt en kijk wat de partijen daarover zeggen. Wij geven bij alle standpunten ook een toelichting, we hopen dat mensen er iets van leren. Want links of rechts, iedereen is uiteindelijk gebaat bij een gezonde oceaan."
