Door de tomeloze inzet van eigen medewerkers, de hulp van andere organisaties en diverse burgerinitiatieven heeft Waterschap Limburg veel kunnen bereiken tijdens de watercrisis in de zomer van 2021. Maar er ging ook het nodige niet goed, blijkt uit een evaluatie van het COT in opdracht van het waterschap. Zo kwam de crisis eigenlijk ‘net te vroeg’. Vlak daarvoor was een nieuw crisisplan vastgesteld waarvan medewerkers nog onvoldoende op de hoogte waren.

Het rapport van de ‘leerevaluatie’ heeft de titel Een crisis van ongekende omvang meegekregen. Het COT, het Instituut voor Veiligheids- en Crisismanagement, gaat in op de crisisaanpak van Waterschap Limburg tussen 12 juli wanneer de eerste acties worden genomen en 22 juli als de acute dreiging voorbij is en de crisisorganisatie wordt afgeschaald. Volgens het COT zijn toen zelfs de meest onvoorstelbare scenario’s overtroffen. “Het is moeilijk om hier perfect op voorbereid te zijn.”

Drie watercrises tegelijk
Feitelijk zijn er medio juli 2021 drie watercrises tegelijk die samen een grote watercrisis in Limburg vormen, wordt gesteld. Regenwaterbuffers overstromen en regenwater stroomt in buitengewone mate af over de heuvels. Ook lopen beken en rivieren zoals de Gulp, Geul, Caumerbeek, Geleenbeek en Roer vol door water van over de grens en inundatie van omliggende gebieden. Tevens stijgt de Maas snel en extreem. Er vallen geen dodelijke slachtoffers zoals in België en Duitsland, maar de schade is enorm. Deze wordt geraamd op 1,8 miljard euro.

Voor het waterschap betekent het een operatie waarin nooit was voorzien. “Desondanks zette iedereen zich vol overgave in en werkte het waterschap aan maatregelen in 29 van de 31 Limburgse gemeenten, met alleen al ruim 180 kilometer aan dijken langs de Maas (en daarmee de secundaire waterwegen nog niet meegenomen).”

Tomeloze inzet van medewerkers
In het rapport worden diverse positieve punten genoemd, zoals de tomeloze inzet van medewerkers, de operationele bijstand van onder meer Defensie en andere waterschappen en de zelfredzaamheid van zowel professionals in het veld als bewoners (zie het overzicht met bevorderende en belemmerende factoren).

“De inzet van medewerkers van het waterschap is van grote waarde geweest. Dat veel goed is gegaan, is grotendeels te danken aan de flexibiliteit, betrokkenheid, doorzettingsvermogen en improvisatievermogen van eenieder. Hierdoor zijn veelal tijdig noodmaatregelen genomen, in samenwerking met partners.” Het COT meldt dat er bij medewerkers een groot gevoel van trots heerst over wat ze toen hebben bereikt. Door in een zeer kort tijdsbestek de maatregelen te nemen – 50 uur waar normaal gesproken vijf dagen voor staat – zijn overstromingen vaak voorkomen.

Nieuw crisisplan onvoldoende bekend
Maar er is ook het nodige niet goed gegaan. Eigenlijk kwam het hoogwater net te vroeg voor de crisisorganisatie van Waterschap Limburg, constateert het COT. Twee weken van te voren was het crisisplan 2021-2025 vastgesteld en dat werd toegepast. “Het plan was nog niet volledig doorleefd binnen de organisatie: veel medewerkers waren nog onvoldoende of niet op de hoogte van het nieuwe plan en waren ook niet opgeleid, getraind of geoefend in nieuwe rollen/teams.” Het zorgde er onder andere voor dat de opschaling niet volgens plan verliep en de communicatie tussen crisis- en veldteams in de eerste dagen haperde.

Het COT signaleert nog een aantal andere knelpunten. Zo was de belasting voor medewerkers enorm. Sommigen werkten te lang door, waardoor zij uitgeput raakten. De samenwerking met partnerorganisaties liet hier en daar te wensen over. De twee veiligheidsregio’s waarmee Waterschap Limburg te maken had, bepaalde prioriteiten op basis van de situatie in de eigen regio en niet van de toestand in heel Limburg of de mogelijkheden bij het waterschap.

Het ontwikkelen van hoogwaterscenario’s op basis van de informatie van Rijkswaterstaat (RWS) was volgens het rapport een uitdaging. “Zo was het actuele waterpeil van de Maas vaak al achterhaald op het moment dat RWS een hoogwaterbericht uitgaf, werd in de modellen van RWS nooit uitgegaan van instroom van zijinstromen als de Roer van deze ongekende omvang en was nog niet bekend wat de effecten waren van de versterking van keringen vanuit de hoogwaterprogramma’s van de afgelopen jaren. Dit maakte het ingewikkeld om te weten welke informatie de meest recente was en maakte het lastig om de informatie tijdig te verifiëren.”

Reeks van aanbevelingen
Het COT komt met een reeks van aanbevelingen. Om te beginnen: houd zaken vast die goed gingen. Daarnaast worden er voorstellen voor verbetering gedaan. Zo wordt geadviseerd om een gezamenlijk scenarioteam in te stellen en de crisisorganisatie te versterken met een coördinerend team. Verder is het raadzaam om tijdig de continuïteit van de organisatie te regelen, om bijvoorbeeld te veel wisselingen in sleutelfuncties te voorkomen. Nog een aanbeveling: maak aanvullende rampenbestrijdingsplannen voor het Heuvelland en de Roer, naast de bestaande voor de Maas.

De nazorg kan eveneens worden verbeterd, vindt het COT. “Het is belangrijk om maatwerk toe te passen en nazorg zo aan te bieden dat het voor betrokkenen proportioneel en passend is. Emoties van betrokkenen tijdens de watercrisis, de intensiteit, de dagenlange inzet, het gevaar bij de inzet, maar ook de persoonlijke betrokkenheid doordat functionarissen in het gebied wonen of familie er woont spelen allemaal, in meer of mindere mate, een rol. Het is belangrijk om voor al deze facetten aandacht te hebben en te houden.”

Stapje verder door waterschap
Waterschap Limburg gaat de aanbevelingen overnemen en wil nog een stapje verder gaan, zegt dijkgraaf Patrick van der Broeck op de eigen site. “Deze ongekende crisis heeft ons laten zien waar we in de toekomst voor gesteld staan.” Het vraagt volgens hem om grote gezamenlijke investeringen en een integrale aanpak. Dat de noodzaak van extra actie wordt onderkend, blijkt onder meer uit de door Limburgse overheden opgestelde propositie Naar een robuust watersysteem in Limburg en de plannen van het nieuwe kabinet in het coalitieakkoord.

In een interview met de Volkskrant vertelt Van der Broeck dat volgens het COT een crisisorganisatie hooguit een 6 kan scoren bij zo’n ramp. Maar hij vindt een hoger cijfer toch beter. “Ik zou onszelf een 7 geven. Met een 6 doen we deze organisatie tekort.”

Figuur leervaluatie watercrisis LimburgOverkoepelend beeld van crisisaanpak van Waterschap Limburg in juli 2021 I Bron: rapport COT

 

MEER INFORMATIE
Bericht Waterschap Limburg (met link naar rapport)
H2O-interview Patrick van der Broeck (dec. 2021)
H2O Actueel: Limburgse propositie
 

Voor het reageren op onze artikelen hebben we enkele richtlijnen. Klik hier om deze te bekijken.

Het kan soms even duren voor je reactie online komt. We controleren ze namelijk eerst even.

Typ uw reactie hier...
Cancel
You are a guest ( Sign Up ? )
or post as a guest
Loading comment... The comment will be refreshed after 00:00.

Interessant artikel? Laat uw reactie achter.

(advertentie)

Laatste reacties op onze artikelen

Mooi onderzoek. Met de hete zomers van nu is het fijn om vlakbij zwemwater te hebben en het water op de hoek van de straat ( in mijn geval) kan dan een enorme aantrekkingskracht hebben. Mooie aanvulling op het onderzoek, zou een vergelijking met nabijgelegen “ officiële zwemwaterlocaties” kunnen zijn: op welke punten scoren deze beter ( en waar minder) als zwemlocatie… , wat is de capaciteit … en hoe nabijgelegen zijn deze locaties.
Hoezo een nieuwe bestuurscultuur in de politiek? Handje-klap van de ChristenUnie om zo veel als mogelijk alles bij het oude te houden. Dat je in 2022 met een amendement op basis van het advies uit 2015 - is echt oude wijn in nieuwe zakken. De commissie Boelhouwer was duidelijk: of alle geborgde zetels opheffen, of max. 2 zetels voor boeren en 2 zetels voor natuurbeheerders (die steeds 'natuur' worden genoemd). Geborgde zetels natuur zijn overbodig, zelfs Natuurmonumenten wil er vanaf. En dan meteen de waterschapsbelasting op natuurterreinen afschaffen, Natuur wordt uit publiek geld betaald en landelijk gaat het slechts om 0.25% van de totale opbrengst van de watersysteemheffing.
Juni wordt ook droog: veel NW winden, dwz. wat buien, maar die zullen geen zoden aan de dijk zetten.
Mocht het in Juli weer warm en zonnig worden dan zal er een fors escalerend waterprobleem zijn.
Je sommetje klopt niet, Hans, want de lozing van N was altijd al veel groter dan van P. Stel in 1990 was de lozing van N 5 keer zo groot als P, dus 5:1. N is afgenomen met 64%, er is dus nog over 0,36*5 = 1,8. Van P is 74% verwijderd, dus nog over 0,26*1 = 0,26. De verhouding N:P is dan nu geworden 1,8:0,26 oftewel (afgerond) 7:1. Er is dus nu meer stikstof ten opzichte van fosfor in de lozing, dan het geval was in 1990.
"64% minder lozing dan in 1990" juicht dit artikel. Dan praat je dus over 2 procent verbetering per jaar. Of anders gezegd: na 32 jaar is de restlozing met twee-derde afgenomen. De zuiveringstechniek is in deze periode geëvolueerd van alleen aerobe beluchting naar anaerobe technieken, dus zo verrassend is dit niet.
De hamvraag die onbeantwoord blijft, is wat de impact is van de restlozing op de doelen van de KRW. Uit de berekeningen van het CBS zou blijken dat stikstof uit rwzi's nog voor 18% bijdraagt aan de totale belasting, en fosfaat nog voor 25% aan de totale belasting. Maar het gaat nog steeds om enorme hoeveelheden: 14,3 miljoen kg N en 1,64 miljoen kg P.
De afname in kg N is veel groter is dan in kg P. De verhouding tussen N en P is verschoven. Met als gevolg dat blauwalgen (die zelf stikstof binden) "in het voordeel zijn" vergeleken met groenalgen, die stikstof uit het oppervlaktewater opnemen. Dertig jaar geleden was er nog veel 'groene soep', inmiddels zijn de drijflagen van blauwalgen een hardnekkig probleem.
Het zou dus zomaar kunnen zijn dat het verwijderen van stikstof nu voldoende is, maar dat de verwijdering van fosfaat nog veel beter moet. Behalve wellicht als de rwzi (bijna) rechtstreeks op zee loost, dan is goed ook goed genoeg.

Zelf reageren? Dat kan onder alle artikelen met een Mijn H2O/KNW account.

Aanmelden voor H2O Nieuws
Ontvang twee keer per week het laatste waternieuws in je mailbox!