Waterthema’s hebben weer de aandacht in Den Haag. Dat werd duidelijk op het Verkiezingsdebat Water, dat de Unie van Waterschappen en Vewin voor vandaag organiseerden, twee dagen voor de verkiezingen.
In het Haagse perscentrum Nieuwspoort namen negen politici plaats om te debatteren aan de hand van twee stellingen. Grote tegenstellingen waren er niet, mede ook omdat het (extreem) rechtse geluid (BBB, PVV, JA21 en FVD) ontbrak. Wel uitgenodigd, maar niet verschenen.
ChristenUnie, GroenLinks-PvdA, SGP, D66, VVD, Volt, CDA, NSC en Partij voor de Dieren waren er wel. Ze onderstreepten zonder uitzondering het belang van water en aandacht voor thema’s als waterkwaliteit en -veiligheid.
Hun inbreng stemde Vewin-directeur Hans de Groene 'wel vrolijk', bleek aan het eind toen hem gevraagd werd te reflecteren op hetgeen was ingebracht. Waterthema's staan weer op de kaart in Den Haag, was de conclusie. ”Zo’n debat als dit hebben we 5 jaar geleden niet gehad. Dat geeft aan dat er een hoop speelt op het watergebied.” En er was veel aandacht voor drinkwaterbeschikbaarheid, stelde de Vewin-directeur tevreden vast. “En dat is hoognodig.”
Stelling
Met de eerste stelling - alle bouw stopt zonder voldoende bescherming tegen overstromingen en gegarandeerde drinkwaterbeschikbaarheid - waren alle negen politici het eens.
SGP’er Henk van der Wind, tevens algemeen bestuurslid van Waterschap Vallei en Veluwe, wilde wel een nuance maken: “Er moet ook bescherming komen tegen grote wateroverlast én kwel.” De SGP'er zorgde als melkveehouder voor het landbouwgeluid in het debat. Hij gaf weerwoord aan de inbreng van Judith Lammers van de Partij voor de Dieren die met een drastische inkrimping van de veestapel ('minstens 75 procent'), een verbod op 'landbouwgif' en schadelijke lozingen door 'vieze industrie' een oplossing zag voor problemen met waterveilig bouwen en waterkwaliteit.
Pieter Grinwis (ChristenUnie) zocht de nuance in zijn reactie over waterveilig bouwen. “Beschermen tegen overstromingen, dan gaat het over risico. Welk risico vind je aanvaardbaar? Mij lijkt Nederland behoorlijk veilig en dus hoeven we niet met de pootjes omhoog ons terug te trekken in het oosten. En drinkwater moet gewoon geregeld zijn als je gaat bouwen, dat beseffen we ons in politiek Den Haag veel te weinig. We hebben het wel heel veel over netcongestie, we hebben het over stikstof, maar we hebben het veel te weinig over drinkwaterbeschikbaarheid.”
Water en bodem sturend
Geert Gabriëls (GroenLinks-PvdA) wil de afzwakking van het beginsel 'water en bodem sturend' door het kabinet Schoof ongedaan maken. Ook Grinwis wil de oorspronkelijke status van het beginsel terug. De VVD wil vasthouden aan de door kabinet Schoof bijgestelde status - de partij heeft in het programma staan dat er 'rekening moet worden gehouden' met het uitgangspunt bij de ruimtelijke inrichting. “Dat betekent niet dat we water minder belangrijk vinden. Zoveel mogelijk recht doen aan het beginsel, maar in je afwegingen en prioritering moet je je steeds afvragen of water leidend is. Zeker met de crisis in de woningmarkt die er op dit moment is”, reageerde Ruud Verkuijlen namens de liberalen.
Er moet gegarandeerde drinkwaterbeschikbaarheid zijn, stelde Karsten Klein (CDA). “Je moet er dus in de ruimtelijke planning rekening mee houden dat je ook wingebieden hebt, dat je zorgt dat er ook infrastructuur ontstaat.”
“Ik denk dat je hard moet inzetten op bezuinigen van water, zodat we geen schoon water door de plee blijven spoelen”, bracht Jamilja van der Meulen namens NSC in. Grinwis herinnerde eraan dat hij een motie heeft ingediend om het drinkwaterbesluit aan te passen zodat grijswater ook gebruikt gaat worden in de bouw. “Laten we hier een voorbeeld nemen aan Vlaanderen.”
Markermeer
Het plan van D66 om in het Markermeer een stad te bouwen, 'triggerde' Klein van het CDA. “Als D66 enerzijds zegt dat we heel goed moeten kijken waar we gaan bouwen maar tegelijk inzet op inpolderen van het Markermeer voor woningbouw en daarmee beslag legt op heel veel zoet water, dan begrijp ik dat niet zo goed.”
Renilde Huizenga (D66) reageerde. “We hebben in Nederland heel veel experts op dat gebied - we bouwen in Dubai eilanden voor de kust - en wat D66 betreft moeten we ambitieuze plannen hebben voor de lange termijn. En we moeten zorgvuldig omgaan met het IJsselmeergebied en de zoetwatervoorraad, maar ik geloof ook in de expertise van onze deskundigen. En voor wat betreft de beschikbaarheid van oppervlaktewater, het gros, 88 procent, van ons drinkwater wordt gemaakt van grondwater.”
Dat percentage leidde tot reacties in het publiek - het is tot 60 procent - maar Huizenga kreeg bijval van Grinwis. “Als je een paar centimeter meer peil opzet in het IJsselmeer, dan levert dat al meer op dan die paar procent die je verliest aan bergend vermogen met de aanleg van die eilanden. En het is stedenbouwkundig tussen Amsterdam en Almere helemaal niet gek om in combinatie met het IJmeer nog iets meer te doen dan alleen het huidige IJburg.” Gabriëls was het niet met hem eens: “We hebben nieuwe waterbergingen nodig. Creëer die en ga daar drijvend bouwen. Ga bestaande bergingen, zoals het IJsselmeer, niet vernachelen.”
PFAS
Met de tweede stelling - alle industrie in Nederland, geen enkele uitgezonderd, moet zich per 2026 aan een PFAS-lozingsverbod houden - werd niet unaniem ingestemd. Dat we af moeten van PFAS werd niet betwist, maar er werd wel de kanttekening gemaakt dat de aanpak juridisch haalbaar moet zijn. Ook werd ingebracht dat het verbod Europees moet worden aangepakt, niet op Nederlandse schaal.
Tot ergernis van Gabriëls. Met wijzen naar Europa worden alle initiatieven in Nederland om PFAS te verbieden in de kiem gesmoord. Moties in de Tweede Kamer sneuvelen. “We gaan hier niet zeggen dat we het met elkaar eens zijn, er zijn hier partijen die stelselmatig tegenstemmen. PFAS is een groot probleem, en we moeten ervan af.” En hij wees erop dat drie partijen, CDA, VVD en SGP, het zogeheten PFAS-stembusakkoord niet hebben ondertekend. Doel van dat akkoord is om Nederland PFAS-vrij te maken: de partijen beloven zich hard te maken voor concrete maatregelen gericht op schoon water, schone lucht en bescherming van de volksgezondheid.
Net als Gabriëls verbaasde Simone Ritzer van Volt zich over het niet ondertekenen van het PFAS-verkiezingsakkoord door SGP, VVD en CDA. “Er staan geen harde deadlines in, het akkoord is een ambitie om tot een verbod te komen. Ik vraag me af hoe je tégen zo’n ambitie kunt zijn.”
Coulance
Verkuijlen (VVD) legde uit: “Je moet je eigen industrie niet uit de markt prijzen, er moet een level playing field ontstaan. En dat moet je in Europees verband regelen.” Voor bedrijven hoeven we niet coulant te zijn, reageerde Lammers (PvdD). “Ze hebben al die jaren ook geen coulance gehad met jouw en mijn gezondheid. Het enige wat ons betreft de ingangsdatum van een landelijk PFAS-verbod bepaalt, is hoe snel het juridisch in de wet kan worden verankerd.”
Klein (CDA) wees op de noodzaak van handhaven. “Een verbod instellen klinkt heel daadkrachtig, maar als je niet kunt handhaven, schiet dat niets op. We vinden dat omgevingsdiensten met veel meer kennis en mankracht moeten worden uitgerust, zodat ze die vergunningen ook goed kunnen beoordelen en handhaven.”
Grinwis sprak zijn verontwaardiging uit over de vergunning die verstrekt is door de provincie Limburg aan afvalverwerker CFS in Weert om jaarlijks 5 kilo PFAS te lozen op de Maas. “Drinkwater is het allerkostbaarste dat er is. En nu legt drinkwater het af tegen lozing van PFAS-water. Ik vind dat ongehoord.” Hij kreeg applaus.
LEES OOK
H2O Actueel: Water komt er bekaaid af in stemhulpen
H2O Premium: Verkiezingen: wordt ‘water en bodem sturend’ weer leidend?
