De waterkwaliteit in het Waddengebied staat – net als die van andere gebieden in Nederland – onder grote druk. Er zijn nog heel wat maatregelen nodig om de doelen in 2027 van de Europese Kaderrichtlijn Water te halen, blijkt uit een factsheet van de Waddenacademie.

In het Waddengebied worden bij diverse verontreinigingen de toegestane concentraties overschreden. Daardoor schiet zowel de chemische als de ecologische toestand momenteel tekort volgens de factsheet Kwaliteit van het oppervlaktewater in het Waddengebied. Het resultaat van de inventarisatie is confronterend, zegt hoofdauteur Katja Philippart. Zij is directeur van de Waddenacademie en tevens senior onderzoeker bij NIOZ en hoogleraar mariene ecologie aan de Universiteit Utrecht.

Katja PhilippartKatja Philippart

“Bij het lezen van alle verontrustende krantenberichten over waterkwaliteit in Nederland hoopte ik dat het water in het Waddengebied relatief schoon is en onze situatie daarom nog meevalt. Maar dat blijkt helaas niet zo te zijn. Ook hier is er heel wat werk aan de winkel om de waterkwaliteit te verbeteren.”

Eerder factsheet over waterkwantiteit
Het is de derde factsheet die de Waddenacademie dit jaar heeft gepubliceerd, vertelt Philippart. “De bedoeling is om te informeren en daarnaast een richting voor onderzoek aan te geven. Onze factsheets gaan over relevante landelijk discussieonderwerpen, waarvan mensen zich afvragen hoe het precies in het Waddengebied zit. De eerste was naar aanleiding van het uitkomen van de recente rapporten van het IPCC en KNMI over klimaatverandering. Hierin beschreven we onder meer de effecten van toekomstige veranderingen in neerslag op de waterkwantiteit in dit gebied.”

De factsheet over waterkwaliteit is uitgebracht vlak voor de Toogdag voor de Wadden, die gisteren in Delfzijl is gehouden en waarbij de ministers Mark Harbers (Infrastructuur en Waterstaat) en Christianne van der Wal-Zeggelink (Natuur en Stikstof) aanwezig waren. De timing is geen toeval. “Waterkwaliteit wordt in combinatie met waterkwantiteit beschouwd als een prangend probleem in het Waddengebied. Het is dan goed om de beschikbare kennis te bundelen en te presenteren als basis voor een integrale aanpak van deze samenhangende aspecten, waarbij met alle belangen rekening wordt gehouden.”

Waterkwaliteit eigenlijk overal rood
De waterkwaliteit is in beeld gebracht voor de waterlichamen van Rijkswaterstaat en vier waterschappen: Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier, Wetterskip Fryslân, Waterschap Noorderzijlvest en Waterschap Hunze en Aa’s. In 2019 en 2020 werden door de aanwezigheid van 31 verontreinigende stoffen de chemische toestand van waterlichamen in het Waddengebied beoordeeld als ‘voldoet niet’ en de ecologische toestand als ‘slecht’, conform de Kaderrichtlijn Water.

De kaart van de chemische toestand uit 2021 dat in de factsheet is opgenomen, heeft deels de blauwe kleur van ‘alle stoffen voldoen’. Dit geeft volgens Philippart een beetje vertekend beeld. “Bij de beoordeling van de chemische toestand zijn in dit kaartje de zogeheten ubiquitaire stoffen niet meegenomen. Het gaat om chemische stoffen die niet meer worden geloosd maar nog wel in het milieu aanwezig zijn. Neem je deze mee, dan is de chemische toestand waarschijnlijk niet beter dan wat het kaartje van de specifieke verontreinigingen als onderdeel van de ecologische toestand laat zien. Nagenoeg overal rood.”

Tussen de gebieden van de waterschappen zijn er flinke verschillen in de stoffen die echt een probleem vormen. Philippart: “Ik vind het opvallend hoe ongelijk de verontreinigingen zijn verdeeld. Zo is stikstof ofwel ammonium een groot probleem voor Hoogheemraadschap Hollandse Noorderkwartier, terwijl in Friesland juist de belasting door gewasbeschermingsmiddelen hoog is.”

Informatie over bronnen niet altijd beschikbaar
Het is lastig aan te geven wat de oorzaken voor deze verschillen zijn, merkt Philippart op. De factsheet bevat een beknopt overzicht van de bronnen van verontreinigingen, zoals de land- en tuinbouw in het geval van onkruidbestrijdingsmiddelen en rioolwaterzuiveringsinstallaties wat betreft het antivlooienmiddel imidacloprid. “We hebben de bronnen proberen te duiden op basis van bijvoorbeeld het waterkwaliteitsportaal en het emissieregister, maar deze informatie is lang niet altijd beschikbaar.”

In de publicatie wordt op basis van een rapportage van het Planbureau voor de Leefomgeving ook geschetst wat de handelingsperspectieven zijn voor de rijksoverheid en andere betrokken partijen in het Waddengebied. Zij kunnen verschillende maatregelen nemen om emissies van verontreinigende stoffen te beperken. “De optimistische kant is dat we er wat aan kunnen doen, de pessimistische dat het vaak erg dure operaties zijn.”

Philippart wijst nog op het rapport over stikstofdepositie dat de Waddenacademie in 2020 publiceerde. “Hieruit blijkt dat het buitenland en emissies uit zee belangrijke bronnen van verontreiniging voor het Waddengebied zijn. Rijkswaterstaat en de waterschappen hebben daar niet zonder meer vat op. Dat maakt het extra lastig om de waterkwaliteit te verbeteren.”

Inventarisatie van onderzoeksopgaven
De informatie over waterkwaliteit en -kwantiteit in de factsheets wordt door de Waddenacademie gebruikt voor het opstellen van een advies over de onderzoeksopgave in het Waddengebied. “Wij komen uit op het belang van water als ordenend principe. Daarin worden we gesteund door veel partijen waarmee we hebben gesproken.”

De Waddenacademie inventariseert wat de belangrijkste onderzoeksvragen over waterkwaliteit en waterkwantiteit zijn die op korte termijn moeten worden beantwoord. “Het doel is dat maatregelen zo goed en kosteneffectief mogelijk kunnen worden genomen”, zegt Philippart. “Met het oog op de toekomst, dus ook rekening houdend met de klimaatverandering en andere ontwikkelingen in het Waddengebied.”

LEES OOK
H2O Actueel: factsheet klimaatverandering in Waddengebied
H2O Actueel: projecten verbonden met klimaatadaptatie

Voor het reageren op onze artikelen hebben we enkele richtlijnen. Klik hier om deze te bekijken.

Het kan soms even duren voor je reactie online komt. We controleren ze namelijk eerst even.

Typ uw reactie hier...
Cancel
You are a guest ( Sign Up ? )
or post as a guest
Loading comment... The comment will be refreshed after 00:00.

Interessant artikel? Laat uw reactie achter.

(advertentie)

Laatste reacties op onze artikelen

De zeespiegelstijging is onder de 20 cm per eeuw.
Er is geen reden aan te nemen dat hier een versnelling in gaande is. Artikel lijkt iets verergering te suggereren. Dat lijkt dan dus niet zo.
Oprukkend zout blijft daarmee een belangrijk aandachtspunt, geen reden tot paniek.
Dries Buitenwerf Eindelijk, het d-woord viel
Watertekort: In Nederland is het de gewoonte om water altijd vanaf oppervlakte te infiltreren in de bodem, nu weten we als we altijd een richting door een filter gaan dat dit filter dichtslaat en we steeds minder water via deze route naar het diepere grondwater zullen stromen. Als we willen voorkomen dat het diepere zoete grondwater vervolgens door zeewater wordt aangevuld zullen we dus in Oost Nederland het grondwater van onderaf moeten aanvullen cq ipv 100 m boven afpomphoogte infiltreren op 100 m onder afpomp hoogte in moeten pompen. Water dat onder druk op deze diepte (boven het zoute grondwater) wordt toegevoerd zal geen verstopping creëren en zout water wegdrukken. De weg naar boven gaat heel traag omdat het water afhankelijk van de soortelijke massa verschillen meest horizontaal zal bewegen. Als er vervolgens 100 m hoger water wordt opgepompt, zal er minder zeewater naar binnen worden getrokken.
STELLING: We zijn veel te laat, lopen achter de feiten aan en de klimaatverandering komt echt op stoom. Waar halen we de mankracht vandaan om er wat aan te doen? Op naar Duitsland.
In een interessant artikel in The Guardian wordt het succes gedeeld van onder andere De Grensmaas:
https://www.theguardian.com/environment/2022/sep/20/dutch-rewilding-project-turns-back-the-clock-500-years-aoe
Wat opvalt is de lange termijn waarin dat project zich afspeelt: de planfase begon in 1990.
Nu zijn de grenzen van ons watersysteem bereikt. Maar niet alleen van het water systeem: de biodiversiteit staat onder druk, overal speelt milieuvervuiling: in de lucht, de bodem, het water en de het diepere grondwater. Er zit een grote energietransitie aan te komen en er wordt geroepen om een systeemverandering (het werkelijke probleem is onze engineerings-maatschappij). Daarnaast staan alle sectoren te spingen om mensen: de grenzen zijn bereik van wat in Nederland uitgevoerd kan worden.
Op de achtergrond speelt de exponentiele ontwikkeling van de klimaat verandering: hitte, droogte, extreme neerslag, stormen en extreem weer: ze worden heftiger, talrijker en duren langer. Zo komt ook onze voedselvoorziening (en die van de gehele wereld) onder druk.
Een hybride giga crisis dreigt: alles klapt in een keer om. Zoals een helder meertje in een keer troebel wordt, a la migraine aanval. https://www.delta.tudelft.nl/article/spinoza-winnaars-gaan-migraine-te-lijf
We wisten in 1972 - met het uitkomen van het rapport: Grenzen aan de Groei (MIT - Club van Rome) - dat het deze kant uit zou gaan. We zitten precies op het voorspelde scenario.
Dat betekent voor ons Deltalandje: houd sterk rekening met plan D.
Zowel voor mitigatie (bovenstrooms investeren en voorkomen) als voor de meerslaagse veiligheid liggen veel van de toekomst scenario's buiten Nederland... in Duitsland. Daar ligt een deel van onze onvoorkoombare toekomst.
Nederland kan geen zeespiegelstijging voorblijven. De Waddenzee verdrinkt bij meer dan 3mm/jr. Hoe graag we dat ook zouden willen. Dat beeld moet nu eens duidelijk worden. We zijn kwetsbaar, we blijven kwetsbaar en we worden steeds kwetsbaarder. En we hebben niet de menskracht om te 'dweilen'.
Dat betekent bv: stop de Zuid-plaspolder. Het geeft een compleet verkeerd beeld en een vals signaal van veiligheid.
https://www.waterforum.net/geen-land-ter-wereld-zou-onder-9-meter-nap-bouwen/
Voorkomen is beter dan niet te genezen: maar we zijn 50 jaar te laat om klimaatverandering te voorkomen. De klimaatverandering is een feit. Multi-stress de norm. Het gaat nu voor NEDERland om de vraag waarop we inzetten voor 2100: Ik stel: op naar hoger Nederland en richting Duitsland.
Plaatje: Eindhoven was vroeger een bloeiende badplaats - toneelstuk uit 1982 - toen was het gevoel van urgentie veel hoger dan nu.
https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Eindhoven_was_vroeger_een_bloeiende_badplaats_-_Zuidelijk_Toneel_Globe_-_1982-02-06
Dit artikel presenteert resultaten gebaseerd op onderzoek dat van den Akker ruim vijf jaar geleden heeft gepubliceerd in Stromingen. Op zijn methodiek is destijds van diverse kanten inhoudelijke kritiek geleverd (Olsthoorn, 2014a,b,c; Leenen, 2014). Hieraan gaat hij nu volledig voorbij. Ook negeert hij dat zijn aanpak fysisch-wiskundig gezien aantoonbaar onjuist is (Zaadnoordijk, 2017) en ontkent hij het inzicht van de NHV-werkgroep Achtergrondverlaging (van Bakel e.a., 2017).

- Bakel, J. van, E. Querner, G. Rot, G. Schouten, N. Straathof, W. Vaarkamp, J.P. Witte, W.J. Zaadnoordijk (2017) Zicht op Achtergrondverlaging, rapport van de Werkgroep Achtergrondverlaging van de Nederlandse Hydrologische Vereniging, Wageningen, mei 2017.
- Leenen, H. (2014) Reactie op artikel "Tussen Theis en Hantush"van Cees van den Akker, Stromingen, 20, nummer 3, p.65-69.
- Olsthoorn, T. (2014a) De dynamica van de verlaging van Terwisscha of in vergelijkbare situaties, revisited, Stromingen, 20, nummer 1, p15-33.
- Olsthoorn, T. (2014b) Tussen De Glee en Dupuit, revisited, Stromingen, 20, nummer 1, p35-55.
- Olsthoorn, T. (2014c) De fysische onderbouwing van de overdrachtsfactor nader bekeken, Stromingen, 20, nummer 3, p.11-25
- Zaadnoordijk, W.J. (2017) Kanttekeningen bij gebruik van differentiaalvergelijking van v/d Akker, notitie 7 maart 2017, beschikbaar op: http://www.debakelsestroom.nl/kennisbank/attachment/memobijdiffvergvdakker_v4_opm-jvb-20-maart-2017/.

Willem Jan Zaadnoordijk, Flip Witte en Jan van Bakel
Vanmorgen Noorderzeedijk tussen Roptazijl en Harlingen. Bijna dagelijkse realiteit.

Zelf reageren? Dat kan onder alle artikelen met een Mijn H2O/KNW account.

Aanmelden voor H2O Nieuws
Ontvang twee keer per week het laatste waternieuws in je mailbox!