De afgelopen twee jaar is vanuit de landbouw gemiddeld meer nitraat naar grondwater uitgespoeld, als gevolg van de droogte. In de zuidelijke en oostelijke zandgebieden kwamen de derogatiebedrijven zelfs boven de Europese norm uit. Deze ontwikkeling betekent volgens minister Carola Schouten een grote opgave voor het verbeteren van de waterkwaliteit.

Dit blijkt uit het derogatierapport van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) in samenwerking met Wageningen Economic Research. In opdracht van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselveiligheid (LNV) monitoren zij de waterkwaliteit en bedrijfsvoering van de derogatiebedrijven en publiceren daar ieder jaar over. In de deze week verschenen versie staan de resultaten voor 2019 en de voorlopige resultaten voor 2020.

Daling van stikstof per hectare
Derogatiebedrijven zijn agrarische bedrijven die onder bepaalde randvoorwaarden meer dierlijke mest van graasdieren op hun land mogen gebruiken dan de algemene norm die in de Europese Nitraatrichtlijn is opgenomen. Deze verruiming wordt derogatie genoemd. De Europese Unie staat dit sinds 2006 toe voor een aantal landen waaronder Nederland, mits de kwaliteit van grond- en oppervlaktewater niet verslechtert. In ons land hebben ongeveer 17.000 agrarische bedrijven een vergunning voor derogatie. In het onderzoek worden er 300 gevolgd.

Op basis van de standaardnorm van de Europese Nitraatrichtlijn mogen boeren jaarlijks niet meer dan 170 kilo stikstof uit dierlijke mest per hectare grond gebruiken. Bij derogatie is het maximum hoger: 230 of 250 kilo, afhankelijk van bodemsoort en regio. Volgens het onderzoek gebruikten de derogatiebedrijven in 2019 gemiddeld 230 kilo. Dat is minder dan in de zes jaar daarvoor. In 2018 bijvoorbeeld ging het om gemiddeld 245 kilo stikstof uit dierlijke mest per hectare.

Nitraatconcentraties in uitspoelingswater gestegen
Door verbeteringen in de bedrijfsvoering wordt dierlijke mest efficiënter gebruikt om gewassen te laten groeien. Het ‘stikstofbodemoverschot’ is hierdoor tussen 2006 en 2017 gedaald. Daardoor was er minder stikstof beschikbaar om als nitraat met regenwater weg te zakken naar diepere lagen in de bodem en uiteindelijk het grondwater. In 2019 was het stikstofbodemoverschot het laagst in alle onderzochte jaren.

Volgens de analyse heeft derogatie geen negatieve effecten gehad op de waterkwaliteit vanaf 2006. De droogte van de voorbije jaren daarentegen wel. De gemiddelde nitraatconcentratie in het uitspoelingswater (water dat uitspoelt uit de wortelzone) van de derogatiebedrijven is in 2019 en 2020 gestegen. Daarbij speelt de kurkdroge zomer van 2018 ook nog een belangrijke rol. Door droogte groeien gewassen minder goed, omdat zij minder stikstof opnemen. Het gevolg is dat er meer stikstof in de bodem achterblijft en in het grondwater terechtkomt.

In zand- en lössgebieden EU-norm overschreden
Er zijn duidelijke verschillen tussen gebieden. In twee gebieden wordt volgens de meest recente cijfers de EU-norm van 50 milligram per liter voor de nitraatconcentratie overschreden: het zuiden en oosten van de zandregio (63 milligram per liter) en de lössregio (59 milligram per liter). De gemiddelde nitraatconcentratie in het uitspoelingswater in de kleiregio is 44 milligram per liter en in de veenregio 16 milligram per liter.

Er is sprake van een trendbreuk. In de periode van 2006 tot en met 2017 was in alle regio’s een duidelijke afname van de gemiddelde nitraatconcentraties te zien, behalve in de veenregio waar deze concentratie altijd al laag is. Nu zijn ze in het algemeen weer gestegen. Vorig jaar daalden wel de nitraatconcentraties in de klei- en veenregio.

Minister Carola Schouten van LNV schrijft in de begeleidende brief aan de Tweede Kamer dat de stijging van de gemiddelde nitraatconcentraties op derogatiebedrijven in 2018 en 2019 een grote opgave betekent voor het verbeteren van de waterkwaliteit. Het zevende Actieprogramma Nitraatrichtlijn zal volgens haar moeten voorzien in adequate maatregelen waarmee op termijn de waterkwaliteitsdoelen worden gehaald.

 

MEER INFORMATIE
Bericht van RIVM
Derogatierapport
Kamerbrief minister Schouten
Informatie over derogatie
 

Voor het reageren op onze artikelen hebben we enkele richtlijnen. Klik hier om deze te bekijken.

Het kan soms even duren voor je reactie online komt. We controleren ze namelijk eerst even.

Typ uw reactie hier...
Cancel
You are a guest ( Sign Up ? )
or post as a guest
Loading comment... The comment will be refreshed after 00:00.

Interessant artikel? Laat uw reactie achter.

(advertentie)

Laatste reacties op onze artikelen

Lastig dat consequenties van prijsstijgingen per DW-bedrijf steeds anders worden uitgedrukt. Kan dat nog genormaliseerd worden? Bijv. Differentiatie naar en procentuele prijsstijgingen van DW-vastrecht? Dan wordt de interessante vergelijking eenvoudiger. Dank alvast.
Johan Raap Een stout biertje
Heel leuk initiatief, maar helaas is vergeten dat het flesje van statiegeld moet zijn. Natuurlijk brengen wij het allemaal braaf naar de glasbak, maar je moest eens weten hoeveel mensen / jongelui misschien die dat niet doen. Overal vind ik die krengen, met name desperado flesjes en van die twist off flesjes. Vanuit LCIA is al lang bekend dat statiegeld een goede wijze is om te besparen op energie, grondstoffen en water, binnen een straal van (en hier mag ik geen verantwoording nemen) 400 km. Dus mijn stelling is 'geef het goede voorbeeld en blijf bij aankoop weg van statiegeld loze flesjes'. Succes allemaal en proost
Laat ik eerlijk zijn, de afgelopen drie jaar heb ik met vele mensen over dit thema gesproken. En elke keer valt mij 2 dingen op A) veel mensen weten niet echt wat waterschappen zijn en wat ze doen B) als je uitlegt dat het ook een overheidsorganisatie is op nivo van gemeente en met bestuursverkiezingen, dan fronst men de wenkbrauwen eerst, maar dan vindt men het tevens vreemd dat er ook niet-politieke organisaties in meedoen. Dus samengevat, gemiddelde snapt men er niks van maar we hebben wel een mening, over politisering in dit geval. Realiseer aub dat mensen überhaupt komen stemmen op deze functionele overheid omdat het tegenwoordig tegelijkertijd uitgevoerd wordt met de verkiezingen voor de provincies. Maak ik me zorgen, jazeker. Het is functionele overheid dus dat vraagt ook een zekere mate van inhoudelijke kennis van de specifieke taken van de waterschappen. Ik geef dus graag de suggestie om nu echt door te jassen en het waterschap (-sbestuur) op te heffen, de kennis te borgen, het watersysteembeheer onder provincie te zetten (politiek) en het zuiveringsbeheer apart te zetten als nutsbedrijf, zoals bijvoorbeeld de drinkwaterbedrijven, met functioneel toezicht. Alleen dan kan ook de vergunningverlening en handhaving van rwzi’s –en misschien ook wel van riooloverstorten- eindelijk eens zuiver gaan geschieden. Succes.
Het Wetterskip stapt uit het project 'Holwerd aan Zee'. Gevolgd door een lange toelichting dat eigenaarschap (lees: beheer & onderhoud) nog steeds niet zijn geregeld. Maar helemaal onderaan sluit de journalist af met: "Er ligt een positief advies over Holwerd aan Zee en in het eerste kwartaal van volgend jaar zullen provinciale staten, de gemeenteraad en het bestuur van het waterschap zich over de voorstellen buigen." Dus project Holwerd gaat door zonder financiële bijdrage van het Wetterskip? En de bestuurder zegt: “Wij dragen zeker de natuurdoelstellingen uit het project een warm hart toe. Wij staan klaar om advies te geven als dat gevraagd wordt". Hoe zit het nu?
@Hetty AdamsHetty, ik ben het niet met je oneens dat de voorgestelde ingrepen waarschijnlijk zinvol zijn, en waarschijnlijk "no regret". En een fijn klusje voor vrijwilligers om sleuven door het bos te trekken met aan de zijkant een mini-dijkje. Mijn vraag betreft vooral de opzet van het onderzoek. Want als er "bijna nooit" een hoosbui valt, dan voegt zo'n minidijkje ook bijna nooit iets toe. Bij goed onderzoek hoort ook een discussie over de conclusies en aanbevelingen. Anders gaan allerlei clubjes straks "sleuven trekken". Een kans op een hoosbui op een perceel kleiner dan bijv. 5% betekent een kans van 1x in de twintig jaar. Met een spreiding tussen 1 jaar en 80 jaar. Of zoiets. En daarvoor ga je het oude oppervlak van de Veluwe over een grote oppervlakte verstoren?

Zelf reageren? Dat kan onder alle artikelen met een Mijn H2O/KNW account.

Aanmelden voor H2O Nieuws
Ontvang twee keer per week het laatste waternieuws in je mailbox!