Een jaar na de verstrekkende Greenpeace-uitspraak over het Nederlandse stikstofbeleid heeft de rechtbank in Den Haag de milieuorganisatie opnieuw in het gelijk gesteld. Dit keer moet de Staat meer doen om de inwoners van Bonaire te beschermen tegen klimaatverandering en om de nationale uitstoot van broeikasgassen sneller te beperken.
De uitspraak van de rechtbank liegt er niet om: de Nederlandse Staat doet niet genoeg om de inwoners van Bonaire te beschermen tegen klimaatverandering en de gevolgen daarvan. Zij zijn daarbij zonder goede reden anders behandeld dan de inwoners van Europees Nederland. Dat is in strijd met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM).
In 2030 moet de Staat een uitgewerkt plan hebben en invoeren om Bonaire weerbaarder te maken tegen de gevolgen van klimaatverandering, zo luidt de eis. Daarnaast moet Nederland binnen achttien maanden bindende tussentijdse doelen in de nationale regelgeving opnemen om de uitstoot van broeikasgassen voor de gehele economie terug te dringen.
Volgens Greenpeace Nederland is het voor het eerst dat een rechtbank in Europa een land beschermingsmaatregelen oplegt. "Dit is echt een historische overwinning", zegt directeur Marieke Vellekoop. "Mensen op Bonaire krijgen eindelijk de erkenning dat de overheid hen discrimineert en hen moet beschermen tegen extreme hitte en de stijgende zeespiegel."
Falend klimaatbeleid
Ook de verplichting om met nieuwe klimaatdoelen te komen om onder de in Parijs afgesproken 1,5 graad opwarming te blijven ziet Vellekoop als "een enorme doorbraak". "Het kabinet komt niet meer weg met falend klimaatbeleid. Aankomend premier Jetten moet dit vonnis vanavond nog op de formatietafel leggen en ervoor zorgen dat er geld komt voor beschermingsmaatregelen op Bonaire en voor adequaat klimaatbeleid."
In januari 2025 won Greenpeace een zaak tegen de Staat over het stikstofbeleid. Volgens de rechtbank handelde Nederland onrechtmatig door de verslechtering van de stikstofgevoelige natuur in Natura 2000-gebieden niet tijdig te stoppen en de eigen stikstofdoelen niet te halen.
In de zaak waarin de rechtbank gisteren uitspraak deed, stond Greenpeace samen met acht inwoners van Bonaire tegenover de Staat. Bonaire is het grootste en meest zuidelijk gelegen eiland van Caribisch Nederland en heeft ongeveer 26.000 inwoners. Vooral het lagergelegen zuiden is gevoelig voor overstromingen als gevolg van de zeespiegelstijging.
Discriminatie
In zijn oordeel weegt de rechtbank mee dat er nog steeds geen plan met klimaatmaatregelen voor Bonaire ligt, terwijl al drie decennia bekend is dat het eiland bijzonder kwetsbaar is voor de gevolgen van klimaatverandering. Pas na een advies in 2023 heeft de Staat de eerste stappen gezet om tot een coherent en integraal klimaatbeleid voor Bonaire te komen.
Volgens de rechtbank zijn de inwoners van Bonaire ten onrechte anders behandeld dan de inwoners van Europees Nederland. Daarmee heeft de Staat het verbod op discriminatie geschonden.
In een advies aan de regering kwam de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli) in juni vorig jaar met een vergelijkbare conclusie: ondanks alle mooie woorden is er sprake van "niet te rechtvaardigen verschillen".
Wereldwijde relevantie
De rechtbank constateert daarnaast dat de Nederlandse regelgeving voor het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen op belangrijke punten niet voldoet aan de minimumnormen die in VN-verband zijn overeengekomen.
Zo bevat de in 2023 aangescherpte Klimaatwet geen bindend reductiedoel voor 2030 en is de kans dat Nederland met de nu voorgenomen maatregelen de eigen doelstelling voor 2030 haalt minder dan 5 procent.
Volgens Greenpeace schept deze zaak "een precedent met wereldwijde relevantie". De organisatie verwijst naar het eerdere oordeel van het Internationaal Gerechtshof in Den Haag dat staten de opwarming van de aarde onder de 1,5 graad moeten houden en dat hun klimaatplannen maximale ambitie moeten tonen, rekening houdend met historische uitstoot en welvaartsniveau. "Dit is de eerste klimaatzaak waarin deze internationale uitspraken zijn toegepast."
Desastreuze gevolgen
Ook ontwikkelingshulporganisatie Oxfam Novib reageert verheugd. "Wij zijn blij dat de rechter ook specifiek oog heeft gehad voor de ongelijke behandeling van de burgers van Bonaire", zegt klimaatexpert Alice Kooij.
"In ons werk wereldwijd zien wij dat de mensen die het meest getroffen worden door klimaatverandering onvoldoende gesteund worden, terwijl de klimaatcrisis desastreuze gevolgen heeft voor hun leefomgeving, bestaan en voortbestaan."
LEES OOK
H2O Actueel: Klimaateffectatlas voor BES-eilanden brengt toekomstscenario’s in beeld
