Pijnlijke ‘code zwart’ toestand in Delfland: ‘Nog nooit eerder zulke vergaande maatregelen’

Door de aanhoudende droogte en een steeds verder slinkende zoetwateraanvoer heeft het Hoogheemraadschap van Delfland zich genoodzaakt gezien om uitzonderlijke maatregelen te nemen. Sinds middernacht zijn alle sluizen in de Nieuwe Maas tot nader order volledig gesloten voor de beroeps- en recreatievaart. Ook mag niemand in het gehele beheergebied meer water uit sloten, vaarten en andere oppervlaktewateren onttrekken. ‘Nooit eerder nam Delfland zulke vergaande maatregelen’, schrijft het waterschap, dat in verschillende berichtgeving spreekt van ‘code zwart’.

“Code zwart klinkt ernstig en dat is het ook”, schreef hoogheemraad Stijn van Boxmeer gisteren op LinkedIn. Maar “doen we dit niet, dan lopen we het risico dat dijken zoveel schade oplopen dat de veiligheid in het geding komt. Of dat de verzilting in ons beheergebied zo hoog wordt dat er onomkeerbare schade ontstaat”. 

Het verbod op het onttrekken van oppervlaktewater geldt, zonder uitzonderingen, voor iedereen in het gehele beheergebied: van glastuinbouw- en landbouwbedrijven tot gemeenten, natuurorganisaties, sportverenigingen, golfbanen en inwoners die slootwater gebruiken voor hun moestuin. Delfland surveilleert, en heeft gewaarschuwd dat overtreders op een strafrechtelijke boete kunnen rekenen. Hooguit voor het beregenen van bepaalde monumentale bomen zijn uitzonderingen afgegeven. 

Oprukkend zout
De maatregelen, die om middernacht zijn ingegaan, zijn primair bedoeld om dijken voldoende nat te houden en het oprukken van zout water naar het achterland te verminderen. Door de slinkende zoetwateraanvoer krijgt het zeewater steeds meer kans om landinwaarts te dringen. De ‘zouttong’ reikt al bijna tot Gouda, zei Van Boxmeer gisteren in NRC. Als het zout de Oude Maas binnendringt en rechts afslaat bij Beerenplaat, loopt het Brielse Meer risico om te verzilten. “Dan valt twee derde van onze zoetwatervoorziening weg”, aldus de hoogheemraad, “en dat risico is reëel”.

De urgentie om het zout buiten de deur te houden wordt dus steeds groter, en wat de sluizen betreft gaat die deur nu dus dicht. De sluizen in de Nieuwe Maas spelen daarbij immers een significante rol, legde Martijn Heinhuis, beleidsadviseur bij het waterschap, gisteren uit in Trouw. “We streven in ons zoete water naar een chloridegehalte onder de 350 milligram per liter. In de Nieuwe Maas ligt dat momenteel op 6000 tot 8000 milligram. Met elk schip komt er dus ook een prop zout water mee.”

Voor de Parksluizen in Rotterdam gold sinds 1 augustus al een beperkt schutregime, voor zowel de beroeps- als recreatievaart. Vanaf vandaag zijn de Parksluizen tot nader order volledig gestremd. Voor de recreatievaart blijven verder ook de (al eerder gesloten) Buitensluis in Schiedam, de Monstersche Sluis in Maassluis en de Vlaardinger Driesluizen volledig gesloten. Delfland verwacht dat deze stremmingen een besparing van ongeveer een kubieke meter zoet water per seconde zullen opleveren.

Geen garantie op oppervlaktewater
De gemiddeld zestig vrachtschepen die normaliter wekelijks de Delflandse sluizen passeren – voornamelijk zand- en grindschepen voor betoncentrales in Delft en Den Haag – moeten dus rekening houden met omvaarroutes of het uitstellen van transporten. Volgens Van Boxmeer lijkt de binnenvaartsector, doordat die in eerdere jaren al met (schut)beperkingen te maken heeft gehad, relatief goed voorbereid te zijn ten opzichte van andere sectoren. 

“Hun klanten houden tijdens droogte grotere voorraden zand of mortel aan, of ze kiezen voor ander transport dan over water.” In andere sectoren is het volgens de hoogheemraad echter “nog niet bij iedereen ingedaald” dat het waterschap “geen garantie [kan] geven dat je oppervlaktewater kunt gebruiken voor je bedrijfsvoering”.

Grootste neerslagtekort
Het hoogheemraadschap kampt met het grootste neerslagtekort van heel Nederland, legde Jorg Willems, voorzitter van de regiegroep droogte bij Delfland, uit op Omroep Twee. Verwacht wordt dat dit neerslagtekort de komende tijd alleen maar verder zal oplopen, zowel in Nederland als bovenstrooms. Daarmee neemt ook het risico toe dat de nu al historisch lage Rijnafvoer deze maand nog verder daalt, waardoor onzeker is hoe lang Delfland nog kan rekenen op de Klimaatbestendige Wateraanvoer (KWA). 

Met de KWA wordt extra water vanuit het Amsterdam-Rijnkanaal via de Leidse- en Oude Rijn naar West-Nederland geleid, om het waterpeil en zoutgehalte in de regionale watersystemen op orde te houden. Er is echter kans dat de Rijn zo laag komt te staan dat de KWA moet worden teruggeschroefd of gestopt, omdat andere delen van het land het Rijnwater óók hard nodig hebben. 

De afgelopen periode heeft het waterschap daarom al allerlei maatregelen genomen om zoetwater zo lang mogelijk vast te houden. Het waterpeil in de meeste polders is verhoogd, en net als buur-waterschap Rijnland heeft Delfland zoetwater gebufferd in waterbergingen, die eigenlijk bedoeld zijn als piekberging voor extreme regenval. Natuurgebied De Wollebrand, in de gemeente Westland, is inmiddels gevuld met 225.000 m³ zoetwater uit het Brielse Meer en het Amsterdam-Rijnkanaal. Sinds gistermiddag wordt ook de Bergboezem Berkel gevuld, waar de komende week zo’n 1,2 miljoen m³ zoetwater zal worden opgeslagen. 

Glastuinbouw
Na de aankondiging van het onttrekkingsverbod heeft het hoogheemraadschap de afgelopen dagen, naast enkele bedreigingen, veel verzoeken om uitzonderingen voor specifieke bedrijven of sectoren ontvangen. Bijvoorbeeld van voetbalfederatie FeVoWest, en Glastuinbouw Nederland. 

Glastuinbouw Nederland verwacht dat ruim 150 grondgebonden glastuinbouwbedrijven in de problemen gaan komen door het onttrekkingsverbod. Dit gaat om telers van groenten als courgette, radijs en sla, en bloemen zoals chrysanten, die in kassen in de volle grond staan. Deze gewassen krijgen normaliter water uit sloten en uit bassins met opgeslagen regenwater. Omdat het echter al wekenlang amper regent, zijn deze bassins volgens een woordvoerster nagenoeg leeg. 

Volgens de branchevereniging beschikt slechts 10 procent van de grondgebonden telers over een eigen alternatieve watervoorziening, en verwacht driekwart van de telers binnen 2 tot 3 weken door de watervoorraad heen te zijn. De schade (door onder andere het mislukken van oogsten) kan volgens Glastuinbouw Nederland oplopen tot 150 miljoen euro.

De vereniging pleit daarom voor een gedeeltelijk onttrekkingsverbod waarbij 's nachts wel water uit sloten mag worden gebruikt. Ook stelt men voor om oppervlaktewater aan te vullen met het effluent van rioolwaterzuiveringen, of desnoods brak water in te laten. “Bijna elk water is beter dan geen water”, aldus de glastuinders.

Een verzoek om een ontheffing voor nachtelijke beregening heeft Delfland geweigerd. Wel kregen de tuinders toestemming om hun bassins tot afgelopen middernacht te vullen. 

Hergebruik van RWZI-effluent
In een vanmiddag verspreid nieuwsbericht (‘Delfland loost bruikbaar water op zee en zet glastuinbouw droog’) schrijft Glastuinbouw Nederland, naar aanleiding van een overleg dat vanmorgen heeft plaatsgevonden met het algemeen bestuur, “diep teleurgesteld te zijn dat Delfland niet wil meewerken aan een alternatieve oplossing”.  

Volgens regiovoorzitter Jacco Vooijs is dit een gemiste kans om ervaring op te doen met het hergebruiken van gezuiverd rioolwater, en is het “onbestaanbaar dat bruikbaar water naar zee wordt gepompt terwijl telers hun gewassen zien verdrogen”. “Wij vragen om nog geen vijf procent van het water dat nu ongebruikt wordt afgevoerd”, zegt Vooijs, daarbij doelend op het effluent van rioolwaterzuivering Harnaschpolder dat op de Noordzee wordt geloosd. “Zonder dit water gaan binnen enkele dagen complete teelten verloren.”

Kamervragen
Naast schriftelijke vragen in de lokale gemeentepolitiek, diende gisteren ook Mona Keijzer (wie na afsplitsing van de BBB als eenmansfractie in de Tweede Kamer zit) een lijst van 24 Kamervragen in over het onttrekkingsverbod. Van minister Vincent Karremans (Infrastructuur en Waterstaat) en staatssecretaris Silvio Erkens (Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur) wil Keijzer onder andere weten “op welke objectieve gegevens dit besluit is gebaseerd”, en of de bewindslieden vinden dat er voldoende sprake is van een overheid die “betrouwbaar, voorspelbaar en dienstbaar” heeft gehandeld. Ook wordt Karremans en Erkens gevraagd of zij bereid zijn “zich actief in te zetten voor een oplossing waarbij ondernemers niet onnodig de dupe worden van bestuurlijke keuzes, en waarbij ondernemers die binnen enkele dagen zonder water komen te zitten worden geholpen”.

Scheuren in dijken
Delfland houdt er rekening mee dat het op gegeven moment mogelijk zal moeten overgaan tot een nog drastischer maatregel, zijnde het inlaten van brak water om dijken voldoende nat te houden. Hiermee moet worden voorkomen dat dijken door uitdroging bezwijken, zoals in 2003 gebeurde met een ringdijk bij Wilnis. In de verdringingsreeks, de landelijke rangorde die bepaalt welke functies voorrang op water hebben, staat het voorkomen van schade aan dijken immers voorop.

Op 23 juli rapporteerde Delfland dat het aantal aangetroffen scheuren in de meest droogtegevoelige dijken in het beheergebied (dijken op veengrond) binnen 4 weken was toegenomen van 8 naar 34 scheuren. Geen van deze scheuren vormde op dat moment een risico voor de waterveiligheid, maar ‘de toename van het aantal scheuren past in het bredere beeld van de aanhoudende droogte’, aldus het waterschap.

LEES OOK
H₂O Actueel: Rijnland zet polder onder water in strijd tegen de droogte: ‘We zitten echt op het randje’
H₂O Actueel: Stuw bij Driel (‘kraan van Nederland’) volledig geopend vanwege historisch lage Rijnafvoer