Waar wetenschappers tot dusver veronderstelden dat het stilvallen van de AMOC vanaf een bepaalde temperatuursgrens kan gebeuren, blijkt nu dat het mogelijk bepalender is hoe snél de aarde opwarmt. Dat beschrijven onderzoekers van de Universiteit Utrecht (UU) in een vandaag gepubliceerde studie in het wetenschappelijk tijdschrift Nature Climate Change. Volgens de onderzoekers ligt de kritieke opwarmingssnelheid mogelijk rond de 0,3°C per tien jaar – en daar zitten we al gevaarlijk dichtbij.
De Atlantic Meridional Overturning Circulation (AMOC) is een systeem van oceaanstromingen dat warm water vanuit de tropen naar Noordwest-Europa transporteert. De stroming speelt een grote rol in het verdelen van warmte over de Atlantische Oceaan, en draagt eraan bij dat het klimaat in West-Europa relatief mild is.
Al jaren zijn er zorgen over het verzwakken van de AMOC door de opwarming van de aarde. Metingen wijzen erop dat de AMOC de afgelopen decennia al verzwakt is. Zou de AMOC stilvallen, dan kan dat wereldwijd ingrijpende gevolgen hebben. In Noordwest-Europa kunnen we dan bijvoorbeeld te maken krijgen met strenge winters en extreem droge zomers, en in de Atlantische Oceaan zou de zeespiegel met een extra 50 tot 100 cm kunnen stijgen.
Het is dan ook cruciaal om te weten wanneer dit zogeheten klimaatkantelpunt bereikt zou kunnen worden. In de wetenschappelijke literatuur werd tot dusver verondersteld dat dit vanaf het bereiken van een kritieke temperatuurgrens is, van zo’n +4 °C.
Modelleringen van de UU laten echter zien dat het ‘scharnier’ van het kantelpunt hem eerder lijkt te zitten in hoe snél de opwarming van de aarde gebeurt. In modelsimulaties liet men de hoeveelheid atmosferische CO2 met twee verschillende snelheden stijgen. In de ene simulatie steeg de CO2-concentratie relatief traag (0,5 ppm per jaar), in de andere vijf keer zo snel (2,5 ppm per jaar), wat vergelijkbaar is met het huidige tempo.
In de simulatie met de trage opwarming bleef de AMOC stabiel tot ver voorbij de +4 °C, en zelfs tot +5 °C opwarming bleef de stroming in stand. Bij de opwarming in het actuele tempo stortte de AMOC echter al in bij ongeveer +2 °C.
“Bij trage opwarming heeft de hele oceaan, van het oppervlaktewater tot aan de diepste delen ervan, tijd om zich geleidelijk te schikken naar een nieuwe situatie,” zegt hoogleraar dynamische oceanografie Henk Dijkstra in een nieuwsbericht van de universiteit. “Bij snellere opwarming lukt het de oceaan niet om de veranderingen zo snel bij te benen.”
Hoofdauteur René van Westen benadrukt daarom ook hoe riskant het is dat er in veel huidig klimaatbeleid, waaronder het Klimaatakkoord van Parijs, vanuit wordt gegaan dat we ons bepaalde niveaus van opwarming tijdelijk kunnen permitteren, vanuit de aanname dat toekomstige technologie de temperatuur weer zal kunnen laten dalen. In zulke overshoot-scenario’s kunnen kantelpunten zoals het stilvallen van de AMOC echter al optreden, en onomkeerbaar zijn. “Het is vergelijkbaar met koraalriffen die na afsterven door oceaanopwarming niet meer terugkomen – ook niet als de temperatuur later weer daalt.”
De tijd dringt dus – mogelijk nog meer dan uit eerdere AMOC-studies was gebleken. En “als je in een auto zit en richting een muur rijdt, is het wel zo slim om een bocht te maken”, aldus Van Westen. "Dan moet je afremmen, want anders vlieg je uit de bocht. Wat de opwarming van de aarde betreft, trapt de wereld op dit moment nog altijd hard op het gaspedaal.”
LEES OOK
