In het begin van de twintigste eeuw werden verreweg de meeste beken in Nederland ’genormaliseerd’ ten behoeve van de landbouw en veranderden in rechte kanaaltjes. De afgelopen twintig jaar is er veel tijd en energie gestoken om de beken weer in hun oude, bochtige glorie te herstellen en door het landschap te laten slingeren.

Maar hoe zijn de bochtige lopen die op historische kaarten staan – en als blauwdruk dienen voor beekherstelprojecten - ooit gevormd? Dat onderzocht Jasper Candel, promovendus aan Wageningen University & Research, als onderdeel van RiverCare, een groot Nederlands onderzoek naar rivierherstel. Hij publiceerde zijn bevindingen vorige week in het tijdschrift 'Earth Surface Processes and Landforms'. De promovendus verrichtte boringen bij de Drentsche Aa, een van de weinige beken die voor het grootste gedeelte nooit gekanaliseerd is.

Candel kwam tot de conclusie dat de bochten in de Drentsche Aa niet het gevolg zijn van normale meandering zoals we die tot dusver kennen. "Gedurende de laatste ijstijd werden beekdalen uitgesleten, tot wel acht meter diep. Toen het warmer en natter werd, circa 12.000 jaar geleden, ging daar veen in groeien. De beek die eerst op de bodem van het dal lag is met die veengroei mee omhoog gekomen."

Veen is een heel stug materiaal, het is vrijwel niet te eroderen. De bochten in de Drentsche Aa lijken volgens Candel dan ook het gevolg van het ‘kleven’ van de beek aan de dalwand. "Omdat het veen meer weerstand biedt tegen erosie dan de zandige dalwand, kwam de beek mee omhoog langs de oplopende dalwand. Dit gebeurde afwisselend aan beide kanten van het dal, daartussen stak de beek het dal over. Zo zijn de bochten ontstaan."

Dat betekent dat de Drentsche Aa al millennia lang dezelfde loop heeft. Dit brengt Candel – die zijn onderzoek nu op zandgrond herhaalt bij de Dommel en de Overijsselse Vecht – tot de conclusie dat er goed nagedacht moet worden over de manier van beekherstel. "Op veengronden hebben beken dus geen behoefte aan veel ruimte, omdat ze zich nauwelijks verplaatsen. Dus dat maakt landaankoop om beken de ruimte te geven overbodig."

Beekherstel wordt gestimuleerd omdat het een bijdrage zou leveren aan de ecologie en aan het waterbeheer. Omdat de beek door het landschap slingert, wordt het water immers minder snel afgevoerd. "Het is daarbij wel belangrijk om ons te blijven afvragen of deze maatregelen wel effectief zijn", aldus Candel "Er gaat veel geld zitten in beekherstel. Veenbeken meanderen niet. Het is dus de vraag of we moeten investeren in een slingerende beek of dat er andere mogelijkheden zijn om ecologie en waterbeheer optimaal te bedienen."

Het artikel leest u hier

Voor het reageren op onze artikelen hebben we enkele richtlijnen. Klik hier om deze te bekijken.

Het kan soms even duren voor je reactie online komt. We controleren ze namelijk eerst even.

Typ uw reactie hier...
Cancel
You are a guest ( Sign Up ? )
or post as a guest
Loading comment... The comment will be refreshed after 00:00.

Interessant artikel? Laat uw reactie achter.

(advertentie)

Laatste reacties op onze artikelen

@Hans Middendorp AWPBeste Hans, Hetty. Allereerst dank voor jullie zinvolle reacties.
Hans, je merkt terecht op dat de bui waarmee we de analyse hebben uitgevoerd niet vaak voorkomt. Ingrijpende maatregelen doorvoeren die alleen effect hebben tijdens extreme neerslag is niet doelmatig, daar ben ik het mee eens. Oppervlakkige afstroming komt echter niet alleen voor bij deze extreme neerslag, maar ook bij kleinere buien met hoge intensiteit, of bijvoorbeeld wanneer de ondergrond verzadigd is. In hellend gebied, zoals de Veluwe, hoeft het volume van de bui niet groot te zijn om oppervlakkige afstroming richting de watergang te veroorzaken. In de studieresultaten zagen we dat sommige gebieden bijvoorbeeld al bij 15 mm intense neerslag tot afvoer komen.
Intense neerslag die de infiltratiecapaciteit van de bodem overschrijdt komt meerdere keren per jaar voor. Uiteindelijk willen we uiteraard niet de Veluwe over een groot oppervlak verstoren, maar willen we de bergende capaciteit van het landschap in de vorm van begroeiing, microreliëf en holle percelen herstellen.
Hoe gaat men deze drempelwaarden handhaven?
Louis Peperzak Leren van het rampjaar
Ik volgde de tv serie met interesse. Deze video is ook erg interessant en zeer leuk gemaakt! Hopelijk lukt het om dit verder uit te werken, in een boek of promotie. Graag met gedetailleerde kaarten.
Lastig dat consequenties van prijsstijgingen per DW-bedrijf steeds anders worden uitgedrukt. Kan dat nog genormaliseerd worden? Bijv. Differentiatie naar en procentuele prijsstijgingen van DW-vastrecht? Dan wordt de interessante vergelijking eenvoudiger. Dank alvast.
Johan Raap Een stout biertje
Heel leuk initiatief, maar helaas is vergeten dat het flesje van statiegeld moet zijn. Natuurlijk brengen wij het allemaal braaf naar de glasbak, maar je moest eens weten hoeveel mensen / jongelui misschien die dat niet doen. Overal vind ik die krengen, met name desperado flesjes en van die twist off flesjes. Vanuit LCIA is al lang bekend dat statiegeld een goede wijze is om te besparen op energie, grondstoffen en water, binnen een straal van (en hier mag ik geen verantwoording nemen) 400 km. Dus mijn stelling is 'geef het goede voorbeeld en blijf bij aankoop weg van statiegeld loze flesjes'. Succes allemaal en proost

Zelf reageren? Dat kan onder alle artikelen met een Mijn H2O/KNW account.

Aanmelden voor H2O Nieuws
Ontvang twee keer per week het laatste waternieuws in je mailbox!