Technisch vernuft, aanpassingsvermogen en organisatietalent. Deze drie factoren zijn volgens Martin Berendse en Paul Brood bepalend voor het succes van het Nederlandse watermanagement. “Samen vormen ze de ‘drijvende kracht’ van Nederland.” De archivarissen behandelen in de Historische wateratlas NL onze relatie met water vanaf de oertijd tot nu.

Berendse en Brood schetsen in deze nieuwe publicatie in ruim 200 pagina’s de hoofdlijnen van het verhaal van Nederland Waterland, aan de hand van 285 oude kaarten en andere afbeeldingen. Daarbij komen zulke uiteenlopende onderwerpen langs als de Doggerbank, de Allerheiligenvloed van 1170, de eerste waterschappen, de oudste sluizen, de ‘wandelende’ Waddeneilanden, water als strategisch wapen tijdens de Tachtigjarige Oorlog, de Haarlemmermeer en andere droogmakerijen, de eerste drinkwaterleidingen anderhalve eeuw geleden, watersnoodrampen in de twintigste eeuw, het programma Ruimte voor de Rivier en, tot slot, de Wageningse visie op een natuurlijkere toekomst van Nederland in 2120.

Water vriend en vijand
Het werd volgens de twee archivarissen de hoogste tijd om een historische atlas volledig te wijden aan de Nederlandse relatie met het water. “In Nederland Waterland is het water vriend en vijand tegelijk en kan het voor van alles en nog wat worden ingezet: energie, transport, landsverdediging en nog veel meer. De techniek en de organisatie van onze waterstaat lopen als twee rode draden door deze atlas. We beschikken in onze archieven over zoveel schitterende historische waterstaatskaarten en andere bronnen, dat we er wel vijf atlassen mee zouden kunnen vullen.”

Cover wateratlas

Berendse en Brood vertellen dat de waterstaatskaart een genre op zichzelf is in de historische cartografie. “Tussen ongeveer 1865 en 1990 was er zelfs zoiets als de Waterstaatskaart van Nederland, een volledig geüniformeerde, landelijk dekkende inventarisatie van de waterhuishouding van (en vooral: de afwatering in) Nederland.” Aardig detail: de drukker kreeg op de Parijse wereldtentoonstelling van 1881 een eervolle vermelding van de jury. Tegenwoordig is alles gedigitaliseerd in het Waterstaatkundig Informatie Systeem (WIS).

Land van aan- en afvoerders
De auteurs sluiten het schrijfwerk aan de atlas af op 18 juli 2022. “Een bijzondere dag, want het Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden neemt het opmerkelijke besluit om het gemaal De Aanvoerder in werking te stellen. Het gemaal in Utrecht is speciaal aangelegd om zoet water uit het Amsterdam-Rijnkanaal in het Groene Hart te pompen. Bij uitzonderlijke droogte is dat nodig en daarmee hebben we in 2022 te maken.”

Deze maatregel is volgens Berendse en Brood tekenend voor het gegeven dat de strijd met het water een belangrijk deel van de Nederlandse identiteit uitmaakt . Wat ervan kan worden geleerd? “Dat we tot in lengte van jaren een beroep op onze drijvende kracht - ons vernuft, aanpassingsvermogen en organisatietalent - zullen moeten doen. Nu eens om van het water af te komen, dan weer om er voldoende van beschikbaar te hebben. We zijn nu eenmaal een land van aan- en afvoerders van water. Zo is het altijd geweest en zo zal het altijd blijven.”

De Historische wateratlas NL van Martin Berendse en Paul Brood is verschenen bij uitgever WBOOKS en kost 39,95 euro. Ga voor een voorproefje naar het inkijkexemplaar.
 

Voor het reageren op onze artikelen hebben we enkele richtlijnen. Klik hier om deze te bekijken.

Het kan soms even duren voor je reactie online komt. We controleren ze namelijk eerst even.

Typ uw reactie hier...
Cancel
You are a guest ( Sign Up ? )
or post as a guest
Loading comment... The comment will be refreshed after 00:00.

Interessant artikel? Laat uw reactie achter.

(advertentie)

Laatste reacties op onze artikelen

Lastig dat consequenties van prijsstijgingen per DW-bedrijf steeds anders worden uitgedrukt. Kan dat nog genormaliseerd worden? Bijv. Differentiatie naar en procentuele prijsstijgingen van DW-vastrecht? Dan wordt de interessante vergelijking eenvoudiger. Dank alvast.
Johan Raap Een stout biertje
Heel leuk initiatief, maar helaas is vergeten dat het flesje van statiegeld moet zijn. Natuurlijk brengen wij het allemaal braaf naar de glasbak, maar je moest eens weten hoeveel mensen / jongelui misschien die dat niet doen. Overal vind ik die krengen, met name desperado flesjes en van die twist off flesjes. Vanuit LCIA is al lang bekend dat statiegeld een goede wijze is om te besparen op energie, grondstoffen en water, binnen een straal van (en hier mag ik geen verantwoording nemen) 400 km. Dus mijn stelling is 'geef het goede voorbeeld en blijf bij aankoop weg van statiegeld loze flesjes'. Succes allemaal en proost
Laat ik eerlijk zijn, de afgelopen drie jaar heb ik met vele mensen over dit thema gesproken. En elke keer valt mij 2 dingen op A) veel mensen weten niet echt wat waterschappen zijn en wat ze doen B) als je uitlegt dat het ook een overheidsorganisatie is op nivo van gemeente en met bestuursverkiezingen, dan fronst men de wenkbrauwen eerst, maar dan vindt men het tevens vreemd dat er ook niet-politieke organisaties in meedoen. Dus samengevat, gemiddelde snapt men er niks van maar we hebben wel een mening, over politisering in dit geval. Realiseer aub dat mensen überhaupt komen stemmen op deze functionele overheid omdat het tegenwoordig tegelijkertijd uitgevoerd wordt met de verkiezingen voor de provincies. Maak ik me zorgen, jazeker. Het is functionele overheid dus dat vraagt ook een zekere mate van inhoudelijke kennis van de specifieke taken van de waterschappen. Ik geef dus graag de suggestie om nu echt door te jassen en het waterschap (-sbestuur) op te heffen, de kennis te borgen, het watersysteembeheer onder provincie te zetten (politiek) en het zuiveringsbeheer apart te zetten als nutsbedrijf, zoals bijvoorbeeld de drinkwaterbedrijven, met functioneel toezicht. Alleen dan kan ook de vergunningverlening en handhaving van rwzi’s –en misschien ook wel van riooloverstorten- eindelijk eens zuiver gaan geschieden. Succes.
Het Wetterskip stapt uit het project 'Holwerd aan Zee'. Gevolgd door een lange toelichting dat eigenaarschap (lees: beheer & onderhoud) nog steeds niet zijn geregeld. Maar helemaal onderaan sluit de journalist af met: "Er ligt een positief advies over Holwerd aan Zee en in het eerste kwartaal van volgend jaar zullen provinciale staten, de gemeenteraad en het bestuur van het waterschap zich over de voorstellen buigen." Dus project Holwerd gaat door zonder financiële bijdrage van het Wetterskip? En de bestuurder zegt: “Wij dragen zeker de natuurdoelstellingen uit het project een warm hart toe. Wij staan klaar om advies te geven als dat gevraagd wordt". Hoe zit het nu?
@Hetty AdamsHetty, ik ben het niet met je oneens dat de voorgestelde ingrepen waarschijnlijk zinvol zijn, en waarschijnlijk "no regret". En een fijn klusje voor vrijwilligers om sleuven door het bos te trekken met aan de zijkant een mini-dijkje. Mijn vraag betreft vooral de opzet van het onderzoek. Want als er "bijna nooit" een hoosbui valt, dan voegt zo'n minidijkje ook bijna nooit iets toe. Bij goed onderzoek hoort ook een discussie over de conclusies en aanbevelingen. Anders gaan allerlei clubjes straks "sleuven trekken". Een kans op een hoosbui op een perceel kleiner dan bijv. 5% betekent een kans van 1x in de twintig jaar. Met een spreiding tussen 1 jaar en 80 jaar. Of zoiets. En daarvoor ga je het oude oppervlak van de Veluwe over een grote oppervlakte verstoren?

Zelf reageren? Dat kan onder alle artikelen met een Mijn H2O/KNW account.

Aanmelden voor H2O Nieuws
Ontvang twee keer per week het laatste waternieuws in je mailbox!