De macrofauna in beken heeft een flinke knauw gekregen door de droge zomer van 2018. Vooral in beken met een hoge ecologische waterkwaliteit zijn populaties van kwetsbare soorten verdwenen en nadien niet teruggekeerd. Dit blijkt uit onderzoek van Wageningen Environmental Research en acht waterschappen.

Kleine diertjes spelen een voorname rol in het ecosysteem van beken. Zij ruimen organisch afval zoals bladeren op en zijn voor vissen en vogels onmisbaar voedsel. Verder zijn ze gevoelig voor een slechte waterkwaliteit. De macrofauna is daarom een maatstaf in de Kaderrichtlijn Water om de ecologische toestand te beoordelen.

Ralf VerdonschotRalf Verdonschot

De droogte van twee jaar geleden blijkt een aanzienlijke negatieve invloed op deze diertjes te hebben gehad, vertelt Ralf Verdonschot, senior-onderzoeker zoetwaterecosystemen bij Wageningen Environmental Research (onderdeel van Wageningen University & Research). “De hardste klappen vielen in de mooiste beken die droogvielen. Daarin waren de levensgemeenschappen voorafgaand aan de droogte het best ontwikkeld.”

Bijzondere soorten verdwenen
Wageningen Environmental Research heeft hiernaar de afgelopen twee jaar onderzoek gedaan samen met acht waterschappen uit het zuiden en oosten: Aa en Maas, Brabantse Delta, De Dommel, Limburg, Rijn en IJssel, Vallei en Veluwe, Hunze en Aa’s en Vechtstromen. Zij hebben meetresultaten in het kader van de routinematige monitoring van vóór de droge zomer van 2018 vergeleken met de resultaten van speciale metingen na deze zomer. “Juist de bijzondere soorten kokerjuffers en haften zagen we niet meer”, zegt Verdonschot.

'Net als in 1976 lijken veel populaties uitgestorven'

Veel van deze soorten zijn relatief zeldzaam in Nederland en komen slechts lokaal in beken voor, legt hij uit. “Wanneer zij uit beken verdwijnen, komen ze niet zomaar terug. De afstand die de diertjes moeten afleggen om plekken opnieuw te bezetten, is vaak erg groot en eigenlijk onoverbrugbaar geworden door veranderingen in het watersysteem en het landschap eromheen. Om dezelfde reden zijn tijdens de extreme droogte van 1976 veel populaties uitgestorven. Het lijkt erop dat nu hetzelfde is gebeurd.”

Heel watersysteem gevoelig voor droogte
De kaalslag komt voor Verdonschot niet als een verrassing. “Niet alleen is macrofauna kwetsbaar voor droogte, maar het hele watersysteem is hiervoor erg gevoelig geworden. Omdat het systeem nu is ingericht op het snel afvoeren van water in combinatie met grootschalige onttrekking van grondwater, kon je wachten op een forse negatieve impact op de macrofauna in een periode van aanhoudende droogte.”

De Wageningse onderzoeker pleit daarom voor het vasthouden van water waar het valt. Hiervoor zijn grootschalige ingrepen in het landschap nodig. “Wil je wat voor elkaar krijgen, dan moet je niet meer op de schaal van trajecten kijken maar op de schaal van hele stroomgebieden of delen ervan. Ik ben nu aan het onderzoeken wat daarvoor de mogelijkheden zijn.”

Het draait allemaal om ruimte, aldus Verdonschot. “Er moeten meer plekken zijn waar water wordt vastgehouden en langzaam wordt afgegeven aan het systeem. Dus eigenlijk terug naar de situatie zoals die vroeger van nature aanwezig was.”

Stromend water nodig
Om de sponswerking te herstellen, lopen er momenteel op een aantal plekken initiatieven voor de ontwikkeling van moerasbeken en doorstroommoerassen. Hieraan werkt Wageningen Environmental Research mee. “Deze oplossingen hebben ten opzichte van het plaatsen of opzetten van stuwtjes als voordeel dat het water blijft stromen. Dat is belangrijk voor de macrofauna van beken, want veel soorten kunnen niet overleven in stilstaand water.”

Dit betekent niet dat kleinschalige maatregelen geen zin hebben. Volgens Verdonschot is de vorm van het beeksysteem van belang. “Er moet voldoende variatie in een beektraject zijn, zoals een goede afwisseling van diepere en ondiepere delen en voldoende schuilplekken met hout voor de diertjes. Ook is schaduw belangrijk om verdamping te dempen. Maar alleen grootschalige maatregelen zetten echt zoden aan de dijk.”

 

MEER INFORMATIE
Bericht WUR over de onderzoeksresultaten

H2O-vakartikel (juni 2020) van o.a. Ralf Verdonschot
H2O-artikel over crisis onder water

Voor het reageren op onze artikelen hebben we enkele richtlijnen. Klik hier om deze te bekijken.

Het kan soms even duren voor je reactie online komt. We controleren ze namelijk eerst even.

Typ uw reactie hier...
Cancel
You are a guest ( Sign Up ? )
or post as a guest
Loading comment... The comment will be refreshed after 00:00.

Interessant artikel? Laat uw reactie achter.

(advertentie)

Laatste reacties op onze artikelen

Vorig jaar dus 60 boeren weten te vinden die mogelijk iets willen gaan doen om water proberen vast te houden.
Boeren vindt je weinig in Valkenburg en andere plaatsen waar de Overstromingsramp zo duidelijk sporen achterliet. Dus dan zijn 60 geïnteresseerden nog heel wat.
Ik verbaas mij toch nogal over het feit dat wij in Nederlandje nog altijd de hoop koesteren dat we op basis van vrijwilligheid de enorme uitdagingen zoals de problematiek rond water, geluidsoverlast en woningbouw, om iets te noemen, denken te kunnen aanpakken.
Wordt het niet tijd om "transitie" af te dwingen, zodat er massaal actie kan worden ondernomen ? Ik vind een financieel lokkertje, zoals dat nu wordt aangeboden, echt passé.
Romke van Dieren
Het artikel beschrijft de mate van overschrijding van de concentratienorm voor stikstof (voor oppervlaktewater).
Belangrijk is ook wat de effecten zijn van die stikstofconcentratie op het waterleven.
Deze zijn in het kader van de Kennisimpuls Waterkwaliteit (https://www.stowa.nl/kennisimpuls) beschreven in een publicatie van Deltares, Wageningen Environmental Research, Wageningen Universiteit en B-Ware. Een link naar een nieuwsbericht hierover: https://www.stowa.nl/nieuws/hoge-stikstofbelasting-oppervlaktewateren (met link naar rapport)
Het dillema van de duivelse delta.
Nu nog inversteren in een delta, waarvan! Door de klimaatverandering zijn de spelregels veranderd.
De houdbaarheid is ten einde.
Wie investeert er nog met zijn volle verstand in iets! Waarvan je nu al weet, dat je dit nooit terugkrijgt.
West laag Nederland wordt een piramide spel. Wie verkoopt, en heeft zijn spulletje op het droge.. En welke grote groep blijft met de gebakken peren zitten..
Nu aangeven dat er niet meer geïnvesteerd gaat worden in kwetsbare gebieden, kan ook niet. Dan zou het hele systeem instorten.
Hoeveel leningen en hypotheken lopen er niet! Op percelen, die eenmaal afbetaald, geen enkele waarde meer hebben..
Dus de mythe nog maar een tijdje vol houden.
We zijn tenslotte dijkenbouwers.
Naast het gevecht tegen het water, is er nog een typisch Neerlandse traditie..
Gaat u maar lekker slapen, uw regering waakt over u...
En loopt het mis.
Dan achter in de rij aansluiting aub.
Groeten uit...
Buitengewoon interessant artikel. Moet nodig aan de grote klok gehangen worden. Moet een grote rol spelen bij de waterschaps- en provinciale verkiezingen
Ik pleit al jaren voor het intensief wegvangen van rivierkreeften, vanwege hun bijzonder effectieve voortplantingscyclus. Zo heel veel eitjes heeft een rivierkreeft niet eens, als je de kreeft vergelijkt met bijv. de karper. Maar de overleving is veel hoger en de kreeften zijn veel sneller geslachtsrijp. Lees hier hoe het zit: https://www.linkedin.com/pulse/wat-moeten-we-met-de-rivierkreeft-hans-middendorp-ph-d-/

Zelf reageren? Dat kan onder alle artikelen met een Mijn H2O/KNW account.

Aanmelden voor H2O Nieuws
Ontvang twee keer per week het laatste waternieuws in je mailbox!