Extreme regenval in heel Zuid-Holland leidt tot ongekende wateroverlast en een miljardenschade, blijkt uit een stresstest door kennisinstituut Deltares en provincie Zuid-Holland. Veel plekken komen onder water te staan. Het positieve nieuws: de kans op dodelijke slachtoffers is erg klein omdat de waterdieptes beperkt zijn.

In het onderzoek is gekeken naar wat er gebeurt als net als in juli 2021 in Limburg er een ‘waterbom’ valt op Zuid-Holland. Twee scenario’s zijn onder de loep genomen: 150 of 200 millimeter neerslag in twee dagen tijd. In beide gevallen zal in veel gebieden langdurig water op het maaiveld en de straat staan.

Dat heeft forse sociale en economische gevolgen. Zo zijn door ondergelopen weggedeeltes belangrijke locaties als ziekenhuizen en brandweerkazernes minder goed bereikbaar.

Karin de BruijnKarin de Bruijn

De totale schade wordt geraamd op 2 miljard euro. Het bedrag kan nog hoger uitvallen als bijvoorbeeld kades doorbreken en riooloverstorten verdrinken. “Het is natuurlijk een enorme schade”, zegt Karin de Bruijn, overstromingsexpert bij Deltares en een van de auteurs van de Case studie Zuid-Holland: ‘Analyse grootschalige wateroverlast’. “Vooral de landbouw- en glastuinbouwgebieden zullen hiermee te maken krijgen.”

Veel maatschappelijke ontwrichting
De grote schaal is volgens De Bruijn het voornaamste risico in Zuid-Holland. “Eigenlijk staat er slechts een beetje water maar wel op heel veel plekken. Dat zorgt voor veel maatschappelijke ontwrichting. Waterschap Hollandse Delta omschrijft het mooi: naar één uitgevallen lamp gaan we toe, bij vijf lampen wordt het al druk en bij honderd lampen weten we niet meer waar we moeten beginnen.”

De situatie verschilt wezenlijk van die in Limburg door andere landschapskenmerken. “Daar was het water al na een dag weg. In Zuid-Holland blijft het water veel langer staan omdat het allemaal weggemalen moet worden. In de meeste delen van Zuid-Holland duurt het enkele dagen voordat het water weg is en op laaggelegen plaatsen zelfs wel tien dagen.”

Na grootschalige neerslag komen veel waterdieptes niet uit boven vijf centimeter, blijkt uit de studie. “De ramp is daardoor in Zuid-Holland minder catastrofaal dan die van juli 2021, zeker vergeleken met België en Duitsland waar veel dodelijke slachtoffers vielen. Dat verwachten we hier niet.”

Impact in stedelijk gebied minder groot
De meeste problemen zullen zich voordoen in de landbouw – 43 procent van alle landbouwgrond krijgt te maken met wateroverlast – en de glastuinbouw (30 procent). In het stedelijk gebied is de impact van zware neerslag minder groot, omdat hier meer pompcapaciteit aanwezig is en de kades hoger zijn. De Bruijn: “Wij zijn er wel van uitgegaan dat alles functioneert zoals het bedoeld is. Want als gemalen uitvallen en boezemkades breken, worden erg veel waterstanden kritisch en zijn de gevolgen groter.”

 'In de meeste delen van Zuid-Holland duurt het enkele dagen voordat het water weg is en op laaggelegen plaatsen zelfs wel tien dagen'

Ook bestaat er het risico dat riooloverstorten niet meer functioneren. “We zagen op sommige locaties in Delft en bij Den Haag dat riooloverstorten kunnen verdrinken. Dan werkt het watersysteem minder goed. Zeker als dat dagen voortduurt, is de maatschappelijke impact aanzienlijk. Een simpel voorbeeld: mensen kunnen hun wc niet doortrekken.”

De Deltares-onderzoekers hebben niet specifiek gekeken naar de gevolgen van zware neerslag voor de rioolwaterzuiveringen. Zij adviseren om dit in een volgende analyse mee te nemen.

Eerste bovenregionale stresstest
Het onderzoek is een coproductie van Deltares en provincie Zuid-Holland, die dit ook gemeenschappelijk hebben gefinancierd. Zij werkten samen met de Zuid-Hollandse waterschappen (Delfland, Hollandse Delta, Rijnland en Schieland en de Krimpenerwaard), de gemeenten Dordrecht en Rotterdam en de veiligheidsregio’s.

Het gaat om de eerste bovenregionale stresstest. Dit is een uitvloeisel van de hackaton die Deltares eind 2021 hield naar aanleiding van de extreme neerslag in Zuid-Limburg. De Bruijn licht toe: “Wij concludeerden tijdens de hackaton dat zo’n weersgebeurtenis ook elders in Nederland mogelijk is en adviseerden om in een aantal delen van het land bovenregionale stresstesten te houden. Onze aanbeveling is overgenomen door de Beleidstafel wateroverlast en hoogwater. Provincie Zuid-Holland heeft nu de primeur.”

Duidelijke verschillen tussen waterschappen
Er blijken duidelijke verschillen te bestaan tussen de gebieden van de vier waterschappen. De gevolgen van een waterbom zijn bijvoorbeeld relatief klein voor het watersysteem in het werkgebied van Hollandse Delta, omdat dit gebied bestaat uit vijf eilanden die van elkaar onafhankelijk zijn. “Het water wordt rechtstreeks weggemalen naar de grote rivieren”, zegt De Bruijn. “Die stijgen niet door extreme neerslag.” In de gebieden van Delfland en Rijnland concentreert het water zich in de boezems. “De overlast is hier veel groter.”

In het onderzoek is ook gekeken naar het Amsterdam-Rijnkanaal en het Noordzeekanaal. “Dit watersysteem is erg kwetsbaar, omdat het systeem water uit Zuid-Holland, Utrecht en Noord-Holland afvoert. Als in het hele afwateringsgebied van het systeem tegelijk veel regen valt, concentreert veel water zich in het kanaal en moeten er maalstops worden afgekondigd om te voorkomen dat de kades breken. De consequentie is dat ook de waterschappen die deels in Zuid-Holland liggen, geen water meer mogen malen naar het Amsterdam-Rijnkanaal en Noordzeekanaal.”

Daarom is dit watersysteem meegenomen, vervolgt De Bruijn. “Want juist bij zulke grote neerslaggebeurtenissen wordt de interactie tussen de waterschapsbeheersgebieden belangrijk. Er zijn sessies geweest waarbij ook Waterschap Amstel, Gooi en Vecht en Noord-Hollandse en Utrechtse partijen betrokken waren.”

Goede voorbereiding nodig
Wat raadt De Bruijn aan dat de provincie en de waterschappen nu moeten doen? “Allereerst: bereid je beter voor. Zorg dat de juiste informatie beschikbaar is en oefen ook een keer met de situatie van een extreme grootschalige regenbui. De crisisbeheersing gaat boven de organisaties uit. Zeker in het gebied van het Amsterdam-Rijnkanaal is het erg lastig om besluiten te nemen, omdat dit niet kan worden gedaan door één waterschap of één overheid maar samenwerking vereist.”

 'De wateroverlast is het grootst in gebieden die op zich niet erg kwetsbaar zijn, maar dat wel worden als ze worden volgebouwd'

Ook moet volgens De Bruijn in de ruimtelijke ordening rekening worden gehouden met zware neerslag. “Bouw nieuwe woningen en vitale infrastructuur op handige plekken. De wateroverlast is het grootst in gebieden die op zich niet erg kwetsbaar zijn, maar dat wel worden als ze worden volgebouwd.”

Het onderzoek is niet af. “Een aantal waterschappen gaat verder met de resultaten en de voorbereiding verbeteren. Provincie Zuid-Holland neemt zelf het onderwerp mee in het traject voor het uitwerken van het principe ‘bodem en water stuurt’.”

Meer stresstesten op komst
De komende tijd worden meer bovenregionale stresstesten uitgevoerd. “Wij vinden het belangrijk om ook te kijken naar een vrij afwaterend gebied, bijvoorbeeld van de Overijsselse Vecht.”

De kennis over het watersysteem zit nu vooral bij de waterschappen, besluit De Bruijn. “Dat moet ook bij andere partijen landen. Zeker omdat door de klimaatverandering er vaker extreme neerslaggebeurtenissen zullen zijn. Wij kunnen ze niet voorkomen maar ons wel erop voorbereiden, zodat we de goede beslissingen nemen om de overlast zoveel mogelijk te beperken.”


LUISTER OOK NAAR DE H2O PODCAST MET MARJOLIJN HAASNOOT (DELTARES)

Voor het reageren op onze artikelen hebben we enkele richtlijnen. Klik hier om deze te bekijken.

Het kan soms even duren voor je reactie online komt. We controleren ze namelijk eerst even.

Typ uw reactie hier...
Cancel
You are a guest ( Sign Up ? )
or post as a guest
Loading comment... The comment will be refreshed after 00:00.
  • This commment is unpublished.
    Huun van 't Hart · 12 days ago
    Buitengewoon interessant artikel. Moet nodig aan de grote klok gehangen worden. Moet een grote rol spelen bij de waterschaps- en provinciale verkiezingen
(advertentie)

Laatste reacties op onze artikelen

Een belangrijk en helder artikel! Goed werk. Wie heeft dit artikel geschreven?
veel waardering, Tom Trouwborst
Het rapport 'Impact of industrial waste water treatment plants on Dutch surface waters and drinking water sources' is verplaatst naar https://www.riwa-maas.org/publicatie/impact-van-industriele-afvalwaterzuiveringsinstallaties-op-nederlands-oppervlaktewater-en-drinkwaterbronnen/
Vorig jaar dus 60 boeren weten te vinden die mogelijk iets willen gaan doen om water proberen vast te houden.
Boeren vindt je weinig in Valkenburg en andere plaatsen waar de Overstromingsramp zo duidelijk sporen achterliet. Dus dan zijn 60 geïnteresseerden nog heel wat.
Ik verbaas mij toch nogal over het feit dat wij in Nederlandje nog altijd de hoop koesteren dat we op basis van vrijwilligheid de enorme uitdagingen zoals de problematiek rond water, geluidsoverlast en woningbouw, om iets te noemen, denken te kunnen aanpakken.
Wordt het niet tijd om "transitie" af te dwingen, zodat er massaal actie kan worden ondernomen ? Ik vind een financieel lokkertje, zoals dat nu wordt aangeboden, echt passé.
Romke van Dieren
Het artikel beschrijft de mate van overschrijding van de concentratienorm voor stikstof (voor oppervlaktewater).
Belangrijk is ook wat de effecten zijn van die stikstofconcentratie op het waterleven.
Deze zijn in het kader van de Kennisimpuls Waterkwaliteit (https://www.stowa.nl/kennisimpuls) beschreven in een publicatie van Deltares, Wageningen Environmental Research, Wageningen Universiteit en B-Ware. Een link naar een nieuwsbericht hierover: https://www.stowa.nl/nieuws/hoge-stikstofbelasting-oppervlaktewateren (met link naar rapport)
Het dillema van de duivelse delta.
Nu nog inversteren in een delta, waarvan! Door de klimaatverandering zijn de spelregels veranderd.
De houdbaarheid is ten einde.
Wie investeert er nog met zijn volle verstand in iets! Waarvan je nu al weet, dat je dit nooit terugkrijgt.
West laag Nederland wordt een piramide spel. Wie verkoopt, en heeft zijn spulletje op het droge.. En welke grote groep blijft met de gebakken peren zitten..
Nu aangeven dat er niet meer geïnvesteerd gaat worden in kwetsbare gebieden, kan ook niet. Dan zou het hele systeem instorten.
Hoeveel leningen en hypotheken lopen er niet! Op percelen, die eenmaal afbetaald, geen enkele waarde meer hebben..
Dus de mythe nog maar een tijdje vol houden.
We zijn tenslotte dijkenbouwers.
Naast het gevecht tegen het water, is er nog een typisch Neerlandse traditie..
Gaat u maar lekker slapen, uw regering waakt over u...
En loopt het mis.
Dan achter in de rij aansluiting aub.
Groeten uit...

Zelf reageren? Dat kan onder alle artikelen met een Mijn H2O/KNW account.

Aanmelden voor H2O Nieuws
Ontvang twee keer per week het laatste waternieuws in je mailbox!