Zuivering met ijzerzand, een restproduct van de drinkwaterproductie uit grondwater, is een nieuwe methode om de kwaliteit van oppervlaktewater te verbeteren. Bij De Groote Meer in West-Brabant wordt dit voor het eerst grootschalig toegepast. Het ijzerzand in het filter gaat naar verwachting minstens honderd jaar mee.

Onder meer in de Bollenstreek zijn al enkele projecten met waterzuivering door ijzerzand uitgevoerd. Maar het filter in De Groote Meer is - ook wereldwijd - uniek vanwege de omvang, vertelt Arjon Buijert, specialist waterbeheer bij advies- en ingenieursbureau Arcadis. “Dit filter van ijzerzand is ongeveer 240 meter lang en enkele meters breed en diep.”

Arjon BuijertArjon Buijert

De Groote Meer is een van de grotere Nederlandse vennen en ligt in Grenspark De Zoom-Kalmthoutse Heide. De waterkwaliteit is hier de afgelopen decennia steeds verder achteruitgegaan door de toevoer van nutriëntrijk water. Zeldzame flora en fauna zoals oeverkruid, riempjes en geoorde fuut komen daardoor in de knel.

“Vooral de hoge concentraties aan fosfor vormen een probleem”, zegt Buijert die als adviseur nauw betrokken is bij het project. “Dat zorgt voor algengroei en een voedselrijke bodem van het ven. Het tegenhouden van water is geen optie, omdat er tevens sprake is van verdroging.”

Effectief in winter
De parkbeheerder en Natuurmonumenten hebben diverse oplossingen laten onderzoeken, voordat zij besloten tot een ijzerzandfilter. Buijert licht toe waarom. “De meeste zuiveringsprocessen werken eigenlijk alleen in de zomer, bijvoorbeeld als het gaat om een zuiveringsmoeras. Het water voor het ven wordt voornamelijk in de winter aangevoerd, als de grondwaterstanden hoog zijn. Het filter met ijzerzand is ook dan effectief. Daarmee wordt zo’n 80 tot 90 procent van het fosfor afgevangen. Het zand zorgt voor een open structuur waar water goed doorheen kan.”

Een bijkomend voordeel is dat zuiveren met ijzerzand een relatief natuurlijke methode is. “Je bent een keer bezig en vervolgens kun je de natuur haar gang laten gaan. Neem daarentegen ijzerchloride. Ook hiermee kun je fosfor goed verwijderen, maar er zijn wel een pomp met meetapparatuur en chemicaliën nodig.”

IJzerzandKorrels van ijzerzand (foto: Arjen Koomen)

IJzerzand is een bijproduct van de drinkwaterproductie. Door grondwater met opgelost ijzer over een zandbed te leiden, ontstaan ijzeroxidedeeltjes. Deze slaan neer op de zandkorrels. Buijert: “Dat levert een prachtig restproduct op, maar tot voor kort konden drinkwaterbedrijven er eigenlijk niets mee. Nu krijgt ijzerzand een tweede leven. Fosfor en dan in het bijzonder fosfaat binden heel goed aan het ijzerlaagje.”

Ook een bassin
Bij het project in De Groote Meer werken diverse partijen samen: Natuurmonumenten, Grenspark Kalmthoutse Heide, Waterschap Brabantse Delta, drinkwaterbedrijf Evides en provincie Noord-Brabant. De kosten bedragen zo’n half miljoen euro. Het Europese programma LIFE komt met ongeveer twee derde van het bedrag over de brug en de provincie met een derde.

De werkzaamheden worden uitgevoerd door aannemersbedrijf Harteman, hierbij bijgestaan door Arcadis. “We hebben nog flink geschaafd aan het ontwerp van het filter”, zegt Buijert. “Vooral om te voorkomen dat de onderkant die vrijwel het hele jaar wordt belast, na enkele jaren verzadigd is.” Er is ook een bassin van 0,9 hectare aangelegd. “Het filter kan geen piekbelastingen in de wateraanvoer aan. Die komen een aantal keer per jaar voor. Het bassin kan dan het water tijdelijk opvangen.”

Het filter is inmiddels gereed en afgedekt. In een sleuf zijn drie drains met daaromheen grind en ijzerzand gelegd. Hiervoor is elfhonderd kubieke meter ijzerzand gebruikt, afkomstig van AquaMinerals. In april vinden nog afrondende werkzaamheden plaats.

 

-advertentie-

 

 

Lange levensduur
Buijert vindt het spannend wat er nu gaat gebeuren. “In De Groote Meer zit al een nutriëntenvoorraad, die langzaam moet opraken. Door het stoppen van de fosforaanvoer zou de waterkwaliteit de komende jaren steeds beter moeten worden.” Het filter heeft volgens de Arcadis-specialist een lange levensduur. “Er is zoveel ijzerzand toegevoegd dat het filter in theorie minimaal honderd jaar meekan.”

In binnen- en buitenland is veel belangstelling voor de toepassing van ijzerzand, vertelt Buijert. “In Nederland wordt tot nu toe vooral ingezet op bronmaatregelen om de waterkwaliteit te verbeteren. Dat is echter niet toereikend, omdat natuur en landbouw zo dicht bij elkaar liggen.”

Arcadis is nu druk bezig met projecten in andere provincies en bij andere waterschappen. Buijert: “Het blijft daarbij belangrijk om de resultaten van zuivering met ijzerzand te analyseren en te delen. Alleen op deze manier kan het concept verder worden verbeterd voor een brede toepassing in ons land.”

Werking ijzerzandfilter De Groote MeerProfiel van ijzerzandfilter en bassin bij De Groote Meer I Beeld: Arcadis

 

MEER INFORMATIE
Toelichting op project op site Nature Today
Betere waterkwaliteit door ijzerzand in Bollenstreek 

Voor het reageren op onze artikelen hebben we enkele richtlijnen. Klik hier om deze te bekijken.

Het kan soms even duren voor je reactie online komt. We controleren ze namelijk eerst even.

Typ uw reactie hier...
Cancel
You are a guest ( Sign Up ? )
or post as a guest
Loading comment... The comment will be refreshed after 00:00.

Interessant artikel? Laat uw reactie achter.

(advertentie)

Laatste reacties op onze artikelen

Mooi onderzoek. Met de hete zomers van nu is het fijn om vlakbij zwemwater te hebben en het water op de hoek van de straat ( in mijn geval) kan dan een enorme aantrekkingskracht hebben. Mooie aanvulling op het onderzoek, zou een vergelijking met nabijgelegen “ officiële zwemwaterlocaties” kunnen zijn: op welke punten scoren deze beter ( en waar minder) als zwemlocatie… , wat is de capaciteit … en hoe nabijgelegen zijn deze locaties.
Hoezo een nieuwe bestuurscultuur in de politiek? Handje-klap van de ChristenUnie om zo veel als mogelijk alles bij het oude te houden. Dat je in 2022 met een amendement op basis van het advies uit 2015 - is echt oude wijn in nieuwe zakken. De commissie Boelhouwer was duidelijk: of alle geborgde zetels opheffen, of max. 2 zetels voor boeren en 2 zetels voor natuurbeheerders (die steeds 'natuur' worden genoemd). Geborgde zetels natuur zijn overbodig, zelfs Natuurmonumenten wil er vanaf. En dan meteen de waterschapsbelasting op natuurterreinen afschaffen, Natuur wordt uit publiek geld betaald en landelijk gaat het slechts om 0.25% van de totale opbrengst van de watersysteemheffing.
Juni wordt ook droog: veel NW winden, dwz. wat buien, maar die zullen geen zoden aan de dijk zetten.
Mocht het in Juli weer warm en zonnig worden dan zal er een fors escalerend waterprobleem zijn.
Je sommetje klopt niet, Hans, want de lozing van N was altijd al veel groter dan van P. Stel in 1990 was de lozing van N 5 keer zo groot als P, dus 5:1. N is afgenomen met 64%, er is dus nog over 0,36*5 = 1,8. Van P is 74% verwijderd, dus nog over 0,26*1 = 0,26. De verhouding N:P is dan nu geworden 1,8:0,26 oftewel (afgerond) 7:1. Er is dus nu meer stikstof ten opzichte van fosfor in de lozing, dan het geval was in 1990.
"64% minder lozing dan in 1990" juicht dit artikel. Dan praat je dus over 2 procent verbetering per jaar. Of anders gezegd: na 32 jaar is de restlozing met twee-derde afgenomen. De zuiveringstechniek is in deze periode geëvolueerd van alleen aerobe beluchting naar anaerobe technieken, dus zo verrassend is dit niet.
De hamvraag die onbeantwoord blijft, is wat de impact is van de restlozing op de doelen van de KRW. Uit de berekeningen van het CBS zou blijken dat stikstof uit rwzi's nog voor 18% bijdraagt aan de totale belasting, en fosfaat nog voor 25% aan de totale belasting. Maar het gaat nog steeds om enorme hoeveelheden: 14,3 miljoen kg N en 1,64 miljoen kg P.
De afname in kg N is veel groter is dan in kg P. De verhouding tussen N en P is verschoven. Met als gevolg dat blauwalgen (die zelf stikstof binden) "in het voordeel zijn" vergeleken met groenalgen, die stikstof uit het oppervlaktewater opnemen. Dertig jaar geleden was er nog veel 'groene soep', inmiddels zijn de drijflagen van blauwalgen een hardnekkig probleem.
Het zou dus zomaar kunnen zijn dat het verwijderen van stikstof nu voldoende is, maar dat de verwijdering van fosfaat nog veel beter moet. Behalve wellicht als de rwzi (bijna) rechtstreeks op zee loost, dan is goed ook goed genoeg.

Zelf reageren? Dat kan onder alle artikelen met een Mijn H2O/KNW account.

Aanmelden voor H2O Nieuws
Ontvang twee keer per week het laatste waternieuws in je mailbox!