De grondwaterstanden zijn flink gestegen door de overvloedige neerslag in deze winter. Zij variëren momenteel van normaal tot erg hoog. Dat laatste geldt vooral voor de kustgebieden in Noord- en Zuid-Holland volgens een inventarisatie van ingenieursbureau Wareco. De wegsmeltende sneeuw geeft deze ontwikkeling nog een extra zetje.

Na een extreem droge lente en redelijk normale zomer stond het grondwater in veel gebieden laag tot zeer laag, toen de herfst van 2020 aanbrak. Dat is inmiddels flink veranderd door vooral de natte maanden oktober en december, waarin 30 à 40 procent meer regen viel dan normaal (zie figuur onderaan). De grondwaterstanden hebben zich hierdoor in het algemeen goed hersteld, stelt Wareco vast. Het ingenieursbureau baseert zich daarbij op metingen van ongeveer twintigduizend freatische peilbuizen in het hele land.

Tweedeling tussen noorden en zuiden
Er is wel een duidelijk verschil tussen het noordelijke en zuidelijke deel van Nederland. De tweedeling valt echt op, zegt Judith Zwart, adviseur grondwater bij Wareco. “Oktober en december waren heel nat in de noordelijke helft van het land en de grondwaterstanden reageerden daar natuurlijk op. De situatie is hier vergelijkbaar met die in de winter van 2018/2019, toen er ook veel neerslag viel.”

Judith Zwart WarecoJudith Zwart

De kustgebieden in Noord- en Zuid-Holland rondom steden als Alkmaar, Haarlem, Leiden en Den Haag springen eruit. “De grondwaterstanden in deze oude strandwallen zijn bijzonder hoog voor de tijd van het jaar. We krijgen van gemeenten veel meldingen van wateroverlast in kelders en kruipruimten van woningen.”

De situatie is aanzienlijk anders in Limburg en Noord-Brabant. Zwart: “Daar viel deze winter geen extra neerslag ten opzichte van normaal, terwijl dat juist wel nodig was om de droogte-effecten in de grondwaterstanden te dempen. De standen zullen daarom nog niet overal helemaal hersteld zijn.”

Zwart wijst nog op de toestand in het rivierengebied. Hier zijn de grondwaterstanden laag in een droge zomer vanwege een combinatie van meteorologische droogte en lage rivierstanden. Momenteel is sprake van het tegenovergestelde: een meteorologische natte situatie en hoge rivierstanden. “Bij de steden langs de grote rivieren steeg in de afgelopen drie à vier weken het grondwater met meerdere meters direct naast de rivier. Dat loopt soms op tot vier meter. Zelfs op een kilometer afstand van de rivier is het grondwater met één tot twee meter gestegen.”

Drie verschillende gebieden
Wat betreft grondwater zijn er grofweg drie gebieden in Nederland, vertelt Maarten Kuiper, principal expert water en ondergrond bij Wareco. Dat is mede de verklaring voor de huidige verschillen. “In de grote zandgebieden zoals de Veluwe, de heuvelruggen en de jonge duinen aan de kust waar geen wateraanvoer en -afvoer is, waren de standen extreem laag in de zomer maar zijn ze door de vele neerslag genormaliseerd. In het rivierengebied is de fluctuatie extra groot door de waterstand in de rivieren. En in de klei- en veenpolders reageren grondwaterstanden snel op neerslag en staan ze elke winter hoog.”

Maarten Kuiper WarecoMaarten Kuiper

De huidige extremen zijn volgens Kuiper vooral te zien in de zandige gebieden in Zuid- en Noord-Holland. Kuiper: “De grondwaterstanden zijn hier bijzonder hoog, omdat deze grondwatersystemen minder berging hebben dan die van de hoge zandgronden en er weinig afvoer plaatsvindt.”

Extra piekje door smeltende sneeuw
De actuele grondwaterstanden gingen landelijk gezien begin februari nog iets omhoog. Toen het begon te vriezen, daalde het grondwater een beetje. Zwart: “De actuele metingen van vandaag laten zien dat de daling alweer teniet is gedaan door de dooi en neerslag sinds begin van de week.”

De vuistregel is dat één centimeter sneeuw te vergelijken is met één millimeter smeltwater. “Niet alle sneeuw zal infiltreren en het grondwater bereiken”, zegt Zwart daarover. “Een groot deel wordt afgevoerd via de riolering. Maar we verwachten wel een extra piekje in het grondwater, omdat de sneeuw zo snel smelt.”

Water vasthouden ook nu belangrijk
Betekenen deze ontwikkelingen dat er een goede uitgangspositie is voor de droogteperiode die officieel op 1 april begint? Dat hangt ervan af of het water wordt vastgehouden, aldus Zwart. “Dit blijft ook nu belangrijk. Het is de kunst van het omdenken. Gemeenten en waterschappen zijn zich steeds meer bewust van het belang van water vasthouden in plaats van afvoeren.”

Kuiper wijst op de vernatting rondom natuurgebieden en de vele lokale maatregelen in steden en dorpen. “Die helpen uiteraard, al is het effect nog niet op grote schaal te zien in metingen. Het is een kwestie van lange adem en van het vasthouden van de winterneerslag, want dat zet echt zoden aan de dijk.”

De fluctuaties in het grondwater nemen toe door de klimaatverandering, besluit Kuiper. “De marges in steden en dorpen laten echter grote schommelingen niet altijd toe, waardoor er ook zal moeten worden gedraineerd. Zo kunnen op de zandgronden extra infiltratievoorzieningen worden aangebracht, maar in de lagere gebieden ernaast is voorzichtigheid geboden. Gemeenten en waterschappen zullen goed moeten zoeken naar de mogelijkheden voor vasthouden die er nog wel zijn.”

Cumulatieve netto neerslag Wijk aan ZeeDe figuur geeft de jaarlijks cumulatieve neerslagsom vanaf oktober tot en met september weer. De huidige winter is vooral langs de kust extreem nat, zoals blijkt uit de neerslagsom in het Noord-Hollandse dorp Wijk aan Zee (blauwe lijn).

 


MEER INFORMATIE
Toelichting door Wareco (met figuren)
H2O Actueel: droogtemonitor Wareco

Voor het reageren op onze artikelen hebben we enkele richtlijnen. Klik hier om deze te bekijken.

Het kan soms even duren voor je reactie online komt. We controleren ze namelijk eerst even.

Typ uw reactie hier...
Cancel
You are a guest ( Sign Up ? )
or post as a guest
Loading comment... The comment will be refreshed after 00:00.

Interessant artikel? Laat uw reactie achter.

(advertentie)

Laatste reacties op onze artikelen

Lastig dat consequenties van prijsstijgingen per DW-bedrijf steeds anders worden uitgedrukt. Kan dat nog genormaliseerd worden? Bijv. Differentiatie naar en procentuele prijsstijgingen van DW-vastrecht? Dan wordt de interessante vergelijking eenvoudiger. Dank alvast.
Johan Raap Een stout biertje
Heel leuk initiatief, maar helaas is vergeten dat het flesje van statiegeld moet zijn. Natuurlijk brengen wij het allemaal braaf naar de glasbak, maar je moest eens weten hoeveel mensen / jongelui misschien die dat niet doen. Overal vind ik die krengen, met name desperado flesjes en van die twist off flesjes. Vanuit LCIA is al lang bekend dat statiegeld een goede wijze is om te besparen op energie, grondstoffen en water, binnen een straal van (en hier mag ik geen verantwoording nemen) 400 km. Dus mijn stelling is 'geef het goede voorbeeld en blijf bij aankoop weg van statiegeld loze flesjes'. Succes allemaal en proost
Laat ik eerlijk zijn, de afgelopen drie jaar heb ik met vele mensen over dit thema gesproken. En elke keer valt mij 2 dingen op A) veel mensen weten niet echt wat waterschappen zijn en wat ze doen B) als je uitlegt dat het ook een overheidsorganisatie is op nivo van gemeente en met bestuursverkiezingen, dan fronst men de wenkbrauwen eerst, maar dan vindt men het tevens vreemd dat er ook niet-politieke organisaties in meedoen. Dus samengevat, gemiddelde snapt men er niks van maar we hebben wel een mening, over politisering in dit geval. Realiseer aub dat mensen überhaupt komen stemmen op deze functionele overheid omdat het tegenwoordig tegelijkertijd uitgevoerd wordt met de verkiezingen voor de provincies. Maak ik me zorgen, jazeker. Het is functionele overheid dus dat vraagt ook een zekere mate van inhoudelijke kennis van de specifieke taken van de waterschappen. Ik geef dus graag de suggestie om nu echt door te jassen en het waterschap (-sbestuur) op te heffen, de kennis te borgen, het watersysteembeheer onder provincie te zetten (politiek) en het zuiveringsbeheer apart te zetten als nutsbedrijf, zoals bijvoorbeeld de drinkwaterbedrijven, met functioneel toezicht. Alleen dan kan ook de vergunningverlening en handhaving van rwzi’s –en misschien ook wel van riooloverstorten- eindelijk eens zuiver gaan geschieden. Succes.
Het Wetterskip stapt uit het project 'Holwerd aan Zee'. Gevolgd door een lange toelichting dat eigenaarschap (lees: beheer & onderhoud) nog steeds niet zijn geregeld. Maar helemaal onderaan sluit de journalist af met: "Er ligt een positief advies over Holwerd aan Zee en in het eerste kwartaal van volgend jaar zullen provinciale staten, de gemeenteraad en het bestuur van het waterschap zich over de voorstellen buigen." Dus project Holwerd gaat door zonder financiële bijdrage van het Wetterskip? En de bestuurder zegt: “Wij dragen zeker de natuurdoelstellingen uit het project een warm hart toe. Wij staan klaar om advies te geven als dat gevraagd wordt". Hoe zit het nu?
@Hetty AdamsHetty, ik ben het niet met je oneens dat de voorgestelde ingrepen waarschijnlijk zinvol zijn, en waarschijnlijk "no regret". En een fijn klusje voor vrijwilligers om sleuven door het bos te trekken met aan de zijkant een mini-dijkje. Mijn vraag betreft vooral de opzet van het onderzoek. Want als er "bijna nooit" een hoosbui valt, dan voegt zo'n minidijkje ook bijna nooit iets toe. Bij goed onderzoek hoort ook een discussie over de conclusies en aanbevelingen. Anders gaan allerlei clubjes straks "sleuven trekken". Een kans op een hoosbui op een perceel kleiner dan bijv. 5% betekent een kans van 1x in de twintig jaar. Met een spreiding tussen 1 jaar en 80 jaar. Of zoiets. En daarvoor ga je het oude oppervlak van de Veluwe over een grote oppervlakte verstoren?

Zelf reageren? Dat kan onder alle artikelen met een Mijn H2O/KNW account.

Aanmelden voor H2O Nieuws
Ontvang twee keer per week het laatste waternieuws in je mailbox!