0
0
0
s2smodern

De waterhuishouding op de zandgronden is slecht geregeld. Laat de waterschappen zich bewijzen en als de wiedeweerga de grote drooglegging en grondwaterplundering stoppen. De eigenzinnige kijk van ecoloog Patrick Jansen op de droogte in Nederland.

door Dorine van Kesteren

Patrick Jansen, ecoloog en universitair hoofddocent aan de Universiteit Wageningen, veroorzaakte begin juni een hoop opschudding met zijn column in dagblad Trouw. Zijn boodschap: de droogte op de zandgronden in Nederland komt niet alleen door een gebrek aan neerslag, maar ook door slecht beleid van de waterschappen.

Hij ontving een stortvloed van reacties, uit twee kampen. “Waterschappers vonden de column te kort door de bocht, maar ik kreeg ook veel steun – en niet alleen van natuurliefhebbers.” Jansen benadrukt wel dat hij op persoonlijke titel spreekt. “Ik zeg dit alles niet als wetenschapper, maar als natuurliefhebber en -beschermer die er toevallig ook nog wat van afweet.”

Waarop baseert u uw scherpe kritiek?
Patrick Jansen 200 vk Patrick Jansen“Op wat ik om me heen zie in het buitengebied. Overal zijn absurd diepe sloten en greppels gegraven en liggen drainagebuizen. Ons watersysteem is er eenzijdig op gericht het overtollige water zo snel mogelijk af te voeren en het waterpeil flink onder het maaiveld te houden. In februari heeft het behoorlijk geregend, maar al het water was in maart al goeddeels afgevoerd, in plaats van dat men probeerde het met enig geduld in de bodem te laten zakken en aan het grondwater toe te voegen.

En ik ben niet de enige die dit zegt, hè. Ook watergraaf Erik de Ridder van waterschap De Dommel vindt het tijd voor een een nieuw beregenings- en grondwaterbeleid. Hij zei onlangs: ‘Bij een flinke hoosbui is in 80 tot 85 procent van de gevallen het water via de Maas uit het gebied verdwenen. Dat moet anders: we moeten allemaal het water zo lang als mogelijk vasthouden.’ En volgens Wolter van der Kooij, lector Agrarisch Waterbeheer aan Aeres Hogeschool, is een paradigmawisseling nodig bij de waterschappen, omdat het mantra daar al honderden jaren is dat water altijd weg moet kunnen.”

'De agrarische sector is nog steeds zwaar vertegenwoordigd in de waterschapsbesturen en de waterschappen zijn bang voor schadeclaims van boeren als landbouwgrond blank komt te staan'

Waar komt dat mantra vandaan?
“Nederland was altijd een waterrijk land, de angst voor natte voeten en de overtuiging dat we vooral moeten vechten tegen wateroverlast, zijn diep ingesleten. Daar komt bij dat boeren ontwaterde grond nodig hebben. Als zij maximale productie willen draaien, moeten ze zo vroeg mogelijk in het groeiseizoen op het land kunnen met hun machines. Oók in periodes dat het land van nature eigenlijk onder water zou staan. En het waterbeheerbeleid is er van oudsher op gericht om dat te faciliteren. De agrarische sector is nog steeds zwaar vertegenwoordigd in de waterschapsbesturen en de waterschappen zijn bang voor schadeclaims van boeren als landbouwgrond blank komt te staan.”

Gaat u niet te gemakkelijk voorbij aan de inspanningen van de waterschappen om de droogte het hoofd te bieden? Ze hameren voortdurend op de noodzaak om water vast te houden en maken bijvoorbeeld rivieren en beken ondieper om de stroomsnelheid te verminderen.
“Woorden zijn iets anders dan daden. Veel waterschappen doen ook wel goede dingen, maar het is niet genoeg. De praktijk is en blijft dat het landelijk gebied op grote schaal wordt gedraineerd. Droogtebestrijding staat een stuk lager op de prioriteitenlijst dan wateroverlastbestrijding. Dat kan ook omdat er bij droogte een uitweg is: boeren pompen ’s zomers grote hoeveelheden diep grondwater op voor hun beregening. Maar dat is geen duurzame oplossing.

Grondwater wordt schaars en hoe meer er wordt opgepompt, hoe sneller de voorraad slinkt. Tegelijk wordt de voorraad niet voldoende aangevuld omdat te veel regenwater wordt afgevoerd en niet de bodem inzijgt. Dit betekent dat het grondwater rap verdwijnt uit waardevolle natuurgebieden die dat water hard nodig hebben. Met alle gevolgen van dien, en de natuur heeft het al zo moeilijk door de droogte.

De waterschappen praten ook mooi over biodiversiteit, maar in het landelijk gebied zijn bijna alle oevers kaalgemaaid en de waterbodems leeggeschraapt. Al het leven van flora en fauna is eruit. Bij de traditionele schouw, waarbij twee keer per jaar het onderhoud van sloten en beken wordt gecontroleerd, draait het om kaal en schoon. Ook dit weer vanuit het idee dat een vlotte doorstroming nodig is en begroeiing dat belemmert. Perceeleigenaren die iets laten staan, riskeren een boete.”

'Zolang men het grondwater kan aanspreken als een soort eindeloze, free for all-bron, is er geen enkele prikkel om enige wateroverlast in de winter te accepteren'

Hoe moet het wel?
“Natuurlijk pleit ik niet voor terugkeer naar de situatie van een eeuw geleden, toen Nederland één grote kleddernatte spons was. Kootwijkerbroek hoeft niet in een moeras te liggen en Veenhuizen niet in het veen. Maar er kan wel een betere balans komen tussen de bestrijding van wateroverlast én die van droogte. Een gezonde, integrale waterhuishouding ontstaat door te accepteren dat machines in bepaalde gebieden later het land op kunnen.

Verder moeten we het oppompen van grondwater beperken. Zolang men het grondwater kan aanspreken als een soort eindeloze, free for all-bron, is er geen enkele prikkel om enige wateroverlast in de winter te accepteren. Ongebreideld grondwatergebruik maakt teelten mogelijk op plaatsen waar deze logischerwijs helemaal niet thuishoren. Denk bijvoorbeeld aan bollenteelt in gortdroge zandgrond – dat kost ongelooflijk veel water, omdat het zand continu vochtig moet worden gehouden.”

'Het lijkt mij verstandig om de hoogte van de rioolheffing afhankelijk te maken van de inzijgcapaciteit van een perceel'

Ook drinkwaterbedrijven pompen steeds meer grondwater op om aan de toenemende vraag naar water te kunnen voldoen.
“Als ik aan collega’s in het buitenland vertel dat er bij ons Chaudfontaine of Spa blauw uit de kraan komt, zijn ze zeer verbaasd. Ze slaan steil achterover als ik erbij zeg dat we dat bronwater ook gebruiken om het toilet door te spoelen, de tuin te sproeien en de auto te wassen. De drinkwaterbedrijven kunnen waterverspilling tegengaan door het gebruik anders te beprijzen. Maak het vanaf een bepaald aantal kuub maar flink duurder voor burgers en bedrijven.

Consumenten kunnen overigens ook zelf bijdragen aan een oplossing voor het droogteprobleem. Op dit moment betegelen zij hun tuinen straffeloos. Dat betekent dat al het regenwater via het rioolstelsel en de sloten, hup, wordt afgevoerd naar de zee. Het lijkt mij verstandig om de hoogte van de rioolheffing afhankelijk te maken van de inzijgcapaciteit van een perceel. Mensen met borders, gras of een ondergronds regenwateropvangsysteem hoeven dan minder te betalen.”

U bent niet bang om een flink deel van de Nederlandse waterwereld tegen u in het harnas te jagen.
“Sommige waterschappen doen het beter dan andere, maar over het algemeen zijn de prestaties onder de maat. En zolang er geen einde komt aan die obsessieve ontwatering, de plundering van grondwater en het maaien van sloten, zolang de waterschappen zich niet op een goede manier kwijten van hun wettelijke taak om te zorgen voor een goede waterhuishouding, blijf ik mopperen.”

Voor het reageren op onze artikelen hebben we enkele richtlijnen. Klik hier om deze te bekijken.

Typ uw reactie hier...
Cancel
You are a guest ( Sign Up ? )
or post as a guest
Loading comment... The comment will be refreshed after 00:00.
  • This commment is unpublished.
    Herman van Dam · 6 days ago
    Het is nog erger dan Patrick schrijft: decennia geleden is meer dan de helft van het land in het kader van de ruilverkavelingen omgespit en is ten minste even zoveel biodiversiteit verdwenen. Door de ruilverkavelingen zijn de landbouwpercelen zodanig ontwaterd dat er nu in de zomer een watertekort is. Als we niet oppassen wordt het grondwater onder grote Natura 2000-gebieden, zoals de Veluwe 's-winters geïnjecteerd met systeemvreemd water uit de grote rivieren, dat daaruit in de zomer wordt onttrokken. Zodoende wordt de natuur dubbel gepakt.
  • This commment is unpublished.
    Paul Vertegaal · 9 days ago
    Patrick Jansens analyse is scherp, en sommigen uit de wereld van de waterschappen zullen wellicht vinden dat hij het wel erg stevig formuleert, maar velen zullen het in hun hart met hem eens zijn. Diverse dijkgraven, het kabinet en ook de Unie van Waterschappen gaven de laatste tijd aan dat ons land van kampioen afvoeren moet omturnen in kampioen vasthouden. Revolutionair vind ik de oproep van de Unie in haar openbare brief van 24 april voor "keuzes in water- en landgebruik". Dat is ronduit een switch van peil volgt functie naar functie volgt peil!
    Op een nauw gerelateerd werkterrein adviseerde ook de Commissie Stikstof "Niet alles kan overal", het was zelfs de ondertitel van het advies. Op dit moment werken alle waterschappen aan hun nieuwe waterbeheerprogramma's 2022-2027, dè kans om veranderingen voor de middenlange termijn te programmeren in concrete maatregelprogramma's. De nieuwe NOVI roept op om dit te ondersteunen vanuit de ruimtelijke ordening. Dijkgraven en natuurorganisaties als www.klimaatbuffers.nl doen voorstellen voor klimaatbuffers of -mantels rond natuurgebieden, die zo een bijdrage kunnen leveren aan herstel van de waterbalans.
    Genoeg suggesties en bestaande pilots om op te schalen en systematisch toe te passen komende jaren. Ik zou zeggen, waterschappen, laat het zien in de nieuwe waterplannen!
  • This commment is unpublished.
    Ernest de Groot · 3 days ago
    Wat we met zijn allen de afgelopen 150-200 jaar in vijf forse ontwateringsgolven/afwateringsgolven (1. kanalisaties, 2. ontginningen en bebossingen, 3. beekverbeteringen, 4. ruilverkavelingen (nooit meer honger) en 5 verstedelijking) gemaakt hebben, is helaas niet in enkele jaren te herstellen.
    Toch deel ik de zorgen van Patrick, ook al zeilen we bij waterschap Aa en Maas al scherper aan de wind dan 20 jaar geleden. Van #herstelsponswerkinglandschap naar #ontwikkelsponswerkinglandschap. Zie ook de Stowa-pagina over klimaatrobuuste beekdallandschappen.
  • This commment is unpublished.
    Vriend · 6 days ago
    Iedereen weet toch dat zandgrond slecht water vasthoudt. Maar als je kijkt naar de zandgronden in Drenthe, Twente, Veluwe en de Achterhoek, speelt de drooglegging en aanleg van de N.O.P. ook een rol van betekenis voor wat betreft het sneller wegstromen van het grondwater van het "Oude Land naar het Nieuwe Land" omdat er minder tegendruk is.
  • This commment is unpublished.
    Hans Mannes · 8 days ago
    Prima stuk! Nu het draagvlak nog. Zet 'm op! Als een hoger waterpeil in een stadspark (Alkmaar), eigendom van de gemeente al kan worden tegen gehouden door de CDA (met alle middelen om de 2 boeren/pachters te ontzien) ten koste van de weidevogels!!!! Dan moet er nog heel wat water....
  • This commment is unpublished.
    Arnold Jansen · 8 days ago
    De door Patrick Jansen gevraagde koerswijziging is geen wens maar een 'must'. Lastig is dat dit niet van de ene op de andere dag te realiseren is. Maar we moeten wel nú beginnen, anders verandert er niets. Het begint met de mindset!
  • This commment is unpublished.
    Anke van Houten · 9 days ago
    Ik ben het 100% eens met de constateringen in dit artikel, maar niet met de conclusie dat de waterschappen dit in hun eentje veroorzaken of kunnen oplossen. Juist de waterschappen op de hoge zandgronden proberen alles wat er in hun vermogen ligt om in het gebied het water vast te houden.
    De oplossing moet komen van een maatschappelijke beweging waarbij we ons realiseren dat echt goed waterbeheer, betekent dat niet alles kan en zeker niet overal. En dat besef is voorwaar nog geen mainstream opvatting. Niet bij de boeren (zie ook stikstof), niet bij de burgers (2x per dag onder de regendouche, zwembad in de tuin etc), niet bij de wethouders die rustig een bestemmingsplannen wijzigen als dat economisch beter uitkomt (Zeewolde koopt 4 agrariërs uit voor een datacenter; daar gaat je waterberging, en de lokale sloot mag gaan koelen) enzovoorts. Goed om deze discussie te voeren, maar dan wel met alle partijen!
  • This commment is unpublished.
    gerrit schouten · 9 days ago
    In een zandig natuurgebied zonder sloten, is huidige grondwaterstand 2020 hoger dan in 2019 op hetzelfde moment (mei-juni). Het niet ontwateren heeft duidelijk gunstige invloed op grondwaterstanden en de kwelstroom naar aanliggend beekdal.
  • This commment is unpublished.
    Jos Reijs · 9 days ago
    Als lezer van de artikelen H2O, met een beperkte hoeveelheid kennis/achtergrond van algemene waterhuishouding wil ik bij deze aangeven dat ik me voor 200% opstel achter dit artikel en dus ook achter de kijk van de ecoloog.
  • This commment is unpublished.
    Han Smit · 9 days ago
    Eindelijk eens iemand die zijn mond hier over open durft te doen!

Laatste reacties op onze artikelen

Goede dag, ik heb uw verslag gelezen over het afvalwater op de Oude Rijn bij Katwijk. Ik woon zelf aan de Zandsloot te Katwijk een aftakking van de Oude Rijn. Hoe kom ik te weten of deze Zandsloot geschikt is om te zwemmen? Ik zwem regelmatig. Is dit mogelijk met gebruik maken van een swimsuit en oog bescherming.
De Zandsloot is ongeveer 8 meter breed en ongeveer 400 meter lang, met aan de uitlopen de Oude Rijn.
Wat we met zijn allen de afgelopen 150-200 jaar in vijf forse ontwateringsgolven/afwateringsgolven (1. kanalisaties, 2. ontginningen en bebossingen, 3. beekverbeteringen, 4. ruilverkavelingen (nooit meer honger) en 5 verstedelijking) gemaakt hebben, is helaas niet in enkele jaren te herstellen.
Toch deel ik de zorgen van Patrick, ook al zeilen we bij waterschap Aa en Maas al scherper aan de wind dan 20 jaar geleden. Van #herstelsponswerkinglandschap naar #ontwikkelsponswerkinglandschap. Zie ook de Stowa-pagina over klimaatrobuuste beekdallandschappen.
Iedereen weet toch dat zandgrond slecht water vasthoudt. Maar als je kijkt naar de zandgronden in Drenthe, Twente, Veluwe en de Achterhoek, speelt de drooglegging en aanleg van de N.O.P. ook een rol van betekenis voor wat betreft het sneller wegstromen van het grondwater van het "Oude Land naar het Nieuwe Land" omdat er minder tegendruk is.
Het is nog erger dan Patrick schrijft: decennia geleden is meer dan de helft van het land in het kader van de ruilverkavelingen omgespit en is ten minste even zoveel biodiversiteit verdwenen. Door de ruilverkavelingen zijn de landbouwpercelen zodanig ontwaterd dat er nu in de zomer een watertekort is. Als we niet oppassen wordt het grondwater onder grote Natura 2000-gebieden, zoals de Veluwe 's-winters geïnjecteerd met systeemvreemd water uit de grote rivieren, dat daaruit in de zomer wordt onttrokken. Zodoende wordt de natuur dubbel gepakt.
Prima stuk! Nu het draagvlak nog. Zet 'm op! Als een hoger waterpeil in een stadspark (Alkmaar), eigendom van de gemeente al kan worden tegen gehouden door de CDA (met alle middelen om de 2 boeren/pachters te ontzien) ten koste van de weidevogels!!!! Dan moet er nog heel wat water....

Zelf reageren? Dat kan onder alle artikelen met een Mijn H2O/KNW account.