De situatie in Duitsland is dit weekend onverminderd spannend. Inmiddels zijn meer dan 140 mensen omgekomen. Honderden zijn nog vermist. Ook de materiële schade is enorm. Hoe kon het zover komen? H2O wierp een blik op de Duitse media. In interviews en reportages wisselden ontzetting, verdriet en woede elkaar af. Maar ook wordt gezocht naar oorzaak en gevolg.

Karsten Schwanke 180 vk Karsten SchwankeIn een poging de gebeurtenissen te verklaren, laat de Zuid-Duitse televisiezender SWR de bekende meteoroloog Karsten Schwanke aan het woord. Schwanke, in Duitsland vooral bekend als weerman bij het dagelijkse journaal, somt een aantal factoren op om de overstromingen te verklaren.

De hevige regenval, 150 tot 200 liter per vierkante meter in grote delen van het zuidwesten van Duitsland, wordt volgens hem veroorzaakt doordat een langedrukgebied boven de Eifel zich vanaf woensdag intensiveerde. “Warme lucht uit Noord-Duitsland kneep de wolken boven het middengebergte vervolgens uit als een citroen. Omdat het voorjaar daar al nat was, kon de bodem het vele water ook niet goed verwerken.” 

Maar ook de specifieke geografische situatie speelde volgens Schwanke een belangrijke rol. In de Eifel zorgt het middengebergte met bergen en dalen voor een kanalisering van het water en werden kleine beekjes plotseling wild stromende watermassa’s. “De piek van de regenval kwam plotseling. De plaatsen langs de rivieren werden daardoor snel en hard geraakt.” 

'Ook wreekt het zich dat er nog geen of te weinig landelijke regie is als een crisis meerdere deelstaten tegelijk treft' - WirtschaftsWoche

Risicoanalyse
Het Duitse tijdschrift WirtschaftsWoche maakt melding van een acht jaar oude risicoanalyse van de Duitse Bondsdag waarin de huidige situatie tamelijk accuraat werd voorspeld. Het blad stelt dat een deel van de schade te voorkomen was geweest als aanbevelingen uit dit beleidsdocument eerder waren overgenomen.

De risicoanalyse noemt overstromingen, al dan niet ontstaan door plotselinge regenval, weliswaar een niet te vermijden natuurverschijnsel. Anderzijds valt er in de manier waarop lokaal, regionaal en landelijk gereageerd wordt op een crisis als deze wel het nodige te verbeteren, schrijft WirtschaftsWoche. “Daarbij ontbreekt het vooral aan duidelijke communicatie naar de inwoners over de risico’s en de manier waarop de mensen moeten reageren. Ook wreekt het zich dat er nog geen of te weinig landelijke regie is als een crisis meerdere deelstaten tegelijk treft.”

'De omgeving waar we het over hebben is te dicht bebouwd. De bodem laat bovendien te weinig water door' - Lamia Messari-Becker  

Toekomst
Lamia Messari Becker 180 Lamia Messari BeckerOok over de toekomst wordt in de Duitse media gespeculeerd. In een interview met de radiozender Deutschlandfunk roept planoloog en hoogleraar Bouwkunde Lamia Messari-Becker op tot een nieuwe manier om steden te ontwerpen.

De getroffen gebieden hadden geen kans tegen de watermassa’s, ook door de manier waarop ze zijn volgebouwd. “De omgeving waar we het over hebben is te dicht bebouwd. De bodem laat bovendien te weinig water door. We moeten na gaan denken over steden die intelligenter omgaan met water en modder. Als er veel regen valt, kan en mag de riolering niet overstromen. Het water moet snel en veilig uit de stedelijk omgeving afgevoerd kunnen worden.”

Messari-Becker denkt dat steden in de toekomst behoefte hebben aan meer groen. “Bij het bouwen van huizen zal er verder ook aandacht moeten zijn voor de veiligheid. Dat wil zeggen dat er regels moeten komen zodat gebouwen lang genoeg weerstand bieden tegen het water om de inwoners te kunnen evacueren.”

Christian Kuhlicke van de Universiteit Potsdam sluit zich in een interview met het Beierse BR24 bij Messari-Becker aan: "Straten moeten dusdanig gebouwd zijn dat ze in de zomer niet smelten of barsten door de hitte en bij hevige regenval niet wegspoelen. Elektriciteits- en communicatienetwerken, de ruggengraat van onze moderne maatschappij, moet je zo ontwerpen dat ze ook bij extreem weer nog functioneren. De wederopbouw na deze ramp in Noordrijn-Westfalen en Rijnland-Palts biedt de mogelijkheid de infrastructuur nieuw en toekomstgericht op te bouwen."

'De huidige ramp wordt veroorzaakt door het feit dat extreme weersituaties langer op een plek blijven hangen. Dat zal vaker voorkomen' - Peter Hoffmann

Klimaatverandering
Peter Hoffmann 180 vk Peter HoffmannDe link tussen de overstromingen en de klimaatverandering wordt in de Duitse media volop gelegd. 
In het Handelsblatt noemt Peter Hoffmann van het Potsdam-Institut für Klimafolgenforschung twee gevolgen van klimaatverandering die invloed hebben gehad op de gebeurtenissen van afgelopen week.

“Door de stijgende temperaturen op aarde verdampt er meer water. Een warmere atmosfeer kan ook meer vocht opslaan. Dat leidt tot een grotere kans op meer regen. Maar het weer is niet eens het grootste probleem. De huidige ramp wordt veroorzaakt door het feit dat extreme weersituaties langer op een plek blijven hangen. Dat zal vaker voorkomen.”

Merkel
Bondskanselier Angela Merkel zei eind vorige week in een toespraak aan de Johns Hopkins University in Washington: "We krijgen steeds vaker te maken met extreme weersomstandigheden. De overstromingen die sommige delen van Duitsland nu meemaken, en die werkelijk dramatisch zijn met ook veel tragische doden, zijn daar een voorbeeld van."

Olaf Scholz 180 vk Olaf ScholzTijdens een bezoek aan het rampgebied in Noord-Rijnland-Palts riep vice-kanselier Olaf Scholz (SPD) op tot meer inspanningen voor klimaatbescherming. In Bad Neuenahr-Ahrweiler was de SPD-kandidaat voor het kanselierschap getroffen door de ‘enorme verwoestingen die de natuur heeft aangericht’.

De natuurramp heeft ‘zeker ook iets te maken’ met het feit dat de klimaatverandering in een snel tempo voortschrijdt, aldus Scholz. "En daarom moet dit een extra stimulans zijn - ook als verplichting voor allen die hier het slachtoffer van zijn geworden - dat we alles in het werk stellen om de door de mens veroorzaakte klimaatverandering een halt toe te roepen."

 

MEER INFORMATIE
H2O Actueel: Duitsland presenteert waterstrategie: over 30 jaar altijd en overal voldoende schoon water

Voor het reageren op onze artikelen hebben we enkele richtlijnen. Klik hier om deze te bekijken.

Het kan soms even duren voor je reactie online komt. We controleren ze namelijk eerst even.

Typ uw reactie hier...
Cancel
You are a guest ( Sign Up ? )
or post as a guest
Loading comment... The comment will be refreshed after 00:00.
  • This commment is unpublished.
    Peter Menne · 1 years ago
    Goedkoop en effectief lijkt mij "Cloud Seeding". Schiet in overleg met meteorologische dienst een raket met droogijs de wolken in boven een minder gevoelig gebied en laat het daar alvast lekker uitregenen.
  • This commment is unpublished.
    Erik van Vliet · 1 years ago
    Ik las ergens dat een stuwmeer vol was. Dit had voor deze regenperiode deels geleegd moeten worden. Nu moest dit stuwmeer zijn sluizen openen tijdens de regenval wat de ramp heeft verergerd.
(advertentie)

Laatste reacties op onze artikelen

Dries Buitenwerf Eindelijk, het d-woord viel
Watertekort: In Nederland is het de gewoonte om water altijd vanaf oppervlakte te infiltreren in de bodem, nu weten we als we altijd een richting door een filter gaan dat dit filter dichtslaat en we steeds minder water via deze route naar het diepere grondwater zullen stromen. Als we willen voorkomen dat het diepere zoete grondwater vervolgens door zeewater wordt aangevuld zullen we dus in Oost Nederland het grondwater van onderaf moeten aanvullen cq ipv 100 m boven afpomphoogte infiltreren op 100 m onder afpomp hoogte in moeten pompen. Water dat onder druk op deze diepte (boven het zoute grondwater) wordt toegevoerd zal geen verstopping creëren en zout water wegdrukken. De weg naar boven gaat heel traag omdat het water afhankelijk van de soortelijke massa verschillen meest horizontaal zal bewegen. Als er vervolgens 100 m hoger water wordt opgepompt, zal er minder zeewater naar binnen worden getrokken.
STELLING: We zijn veel te laat, lopen achter de feiten aan en de klimaatverandering komt echt op stoom. Waar halen we de mankracht vandaan om er wat aan te doen? Op naar Duitsland.
In een interessant artikel in The Guardian wordt het succes gedeeld van onder andere De Grensmaas:
https://www.theguardian.com/environment/2022/sep/20/dutch-rewilding-project-turns-back-the-clock-500-years-aoe
Wat opvalt is de lange termijn waarin dat project zich afspeelt: de planfase begon in 1990.
Nu zijn de grenzen van ons watersysteem bereikt. Maar niet alleen van het water systeem: de biodiversiteit staat onder druk, overal speelt milieuvervuiling: in de lucht, de bodem, het water en de het diepere grondwater. Er zit een grote energietransitie aan te komen en er wordt geroepen om een systeemverandering (het werkelijke probleem is onze engineerings-maatschappij). Daarnaast staan alle sectoren te spingen om mensen: de grenzen zijn bereik van wat in Nederland uitgevoerd kan worden.
Op de achtergrond speelt de exponentiele ontwikkeling van de klimaat verandering: hitte, droogte, extreme neerslag, stormen en extreem weer: ze worden heftiger, talrijker en duren langer. Zo komt ook onze voedselvoorziening (en die van de gehele wereld) onder druk.
Een hybride giga crisis dreigt: alles klapt in een keer om. Zoals een helder meertje in een keer troebel wordt, a la migraine aanval. https://www.delta.tudelft.nl/article/spinoza-winnaars-gaan-migraine-te-lijf
We wisten in 1972 - met het uitkomen van het rapport: Grenzen aan de Groei (MIT - Club van Rome) - dat het deze kant uit zou gaan. We zitten precies op het voorspelde scenario.
Dat betekent voor ons Deltalandje: houd sterk rekening met plan D.
Zowel voor mitigatie (bovenstrooms investeren en voorkomen) als voor de meerslaagse veiligheid liggen veel van de toekomst scenario's buiten Nederland... in Duitsland. Daar ligt een deel van onze onvoorkoombare toekomst.
Nederland kan geen zeespiegelstijging voorblijven. De Waddenzee verdrinkt bij meer dan 3mm/jr. Hoe graag we dat ook zouden willen. Dat beeld moet nu eens duidelijk worden. We zijn kwetsbaar, we blijven kwetsbaar en we worden steeds kwetsbaarder. En we hebben niet de menskracht om te 'dweilen'.
Dat betekent bv: stop de Zuid-plaspolder. Het geeft een compleet verkeerd beeld en een vals signaal van veiligheid.
https://www.waterforum.net/geen-land-ter-wereld-zou-onder-9-meter-nap-bouwen/
Voorkomen is beter dan niet te genezen: maar we zijn 50 jaar te laat om klimaatverandering te voorkomen. De klimaatverandering is een feit. Multi-stress de norm. Het gaat nu voor NEDERland om de vraag waarop we inzetten voor 2100: Ik stel: op naar hoger Nederland en richting Duitsland.
Plaatje: Eindhoven was vroeger een bloeiende badplaats - toneelstuk uit 1982 - toen was het gevoel van urgentie veel hoger dan nu.
https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Eindhoven_was_vroeger_een_bloeiende_badplaats_-_Zuidelijk_Toneel_Globe_-_1982-02-06
Dit artikel presenteert resultaten gebaseerd op onderzoek dat van den Akker ruim vijf jaar geleden heeft gepubliceerd in Stromingen. Op zijn methodiek is destijds van diverse kanten inhoudelijke kritiek geleverd (Olsthoorn, 2014a,b,c; Leenen, 2014). Hieraan gaat hij nu volledig voorbij. Ook negeert hij dat zijn aanpak fysisch-wiskundig gezien aantoonbaar onjuist is (Zaadnoordijk, 2017) en ontkent hij het inzicht van de NHV-werkgroep Achtergrondverlaging (van Bakel e.a., 2017).

- Bakel, J. van, E. Querner, G. Rot, G. Schouten, N. Straathof, W. Vaarkamp, J.P. Witte, W.J. Zaadnoordijk (2017) Zicht op Achtergrondverlaging, rapport van de Werkgroep Achtergrondverlaging van de Nederlandse Hydrologische Vereniging, Wageningen, mei 2017.
- Leenen, H. (2014) Reactie op artikel "Tussen Theis en Hantush"van Cees van den Akker, Stromingen, 20, nummer 3, p.65-69.
- Olsthoorn, T. (2014a) De dynamica van de verlaging van Terwisscha of in vergelijkbare situaties, revisited, Stromingen, 20, nummer 1, p15-33.
- Olsthoorn, T. (2014b) Tussen De Glee en Dupuit, revisited, Stromingen, 20, nummer 1, p35-55.
- Olsthoorn, T. (2014c) De fysische onderbouwing van de overdrachtsfactor nader bekeken, Stromingen, 20, nummer 3, p.11-25
- Zaadnoordijk, W.J. (2017) Kanttekeningen bij gebruik van differentiaalvergelijking van v/d Akker, notitie 7 maart 2017, beschikbaar op: http://www.debakelsestroom.nl/kennisbank/attachment/memobijdiffvergvdakker_v4_opm-jvb-20-maart-2017/.

Willem Jan Zaadnoordijk, Flip Witte en Jan van Bakel
Vanmorgen Noorderzeedijk tussen Roptazijl en Harlingen. Bijna dagelijkse realiteit.
Er wordt hier het nodige door elkaar gehaald. Jonge zalm migreert stroomafwaarts naar zee en hebben daarbij voornamelijk last van waterkrachtcentrales en niet van gemalen en maar in heel beperkte mate van stuwen (daar kunnen ze met het water overheen). Jonge paling migreert wel stroomopwaarts, in de eerste instantie als glasaal en later als gepigmenteerde juveniele aal. Maar stroomopwaarts migreren met de stroom mee? Dat is heel bijzonder. Schieraal migreert stroomafwaarts met de stroming mee, hoewel dat slechts een deel van de populatie betreft. Een deel van de schieraal migreert aanzienlijk langzamer dan de stroming en onderbreekt zelfs haar migratie voor langere perioden.

Zelf reageren? Dat kan onder alle artikelen met een Mijn H2O/KNW account.

Aanmelden voor H2O Nieuws
Ontvang twee keer per week het laatste waternieuws in je mailbox!