De droogte zorgt in de werkgebieden van waterschappen voor steeds meer problemen. Grondwaterstanden dalen fors. Waterlopen vallen droog. In het westen is de Klimaatbestendige Wateraanvoer (KWA) aangezet om West-Nederland van zoet water te voorzien en verzilting tegen te gaan.
Juni was met gemiddeld 51 millimeter neerslag, droger dan het langjarig gemiddelde van 66 millimeter, schrijft het KNMI. Met een gemiddelde temperatuur van 18,3 °C tegen normaal 16,2 °C was juni de op één na warmste junimaand sinds 1901, het begin van de metingen. “Alleen juni 2023 was gemiddeld warmer.”
Het neerslagtekort bedroeg begin juli 120 tot 165 millimeter, afhankelijk van de regio. De verwachting is dat dit tekort de komende weken verder oploopt. Daarmee behoort 2025 tot de 5 procent droogste jaren sinds het begin van de metingen.
Waterlopen vallen droog
In het werkgebied van Aa en Maas zijn de afvoeren van de beken fors gedaald en vallen steeds meer waterlopen, ook grote, droog. Het waterschap dat een onttrekkingsverbod oppervlaktewater heeft ingesteld voor de districten Raam, Beneden Aa en Boven Aa, verplaatst vissen uit droogvallende waterlopen naar andere watergangen.
De grondwaterstanden zijn in juni fors gedaald, meldt Aa en Maas. “Op de hogere gronden gaat het om zo’n 30 centimeter in een maand tijd. In de omgeving van Schijndel/Wijboschbroek staat het grondwater ruim een halve meter lager dan je normaal mag verwachten in de tijd van het jaar. In de rest van het gebied is de afwijking zo’n 10 tot 30 centimeter.”
In het werkgebied van Vechtstromen bevinden de meeste grondwaterstanden zich op of onder de normale waarden voor de tijd van het jaar, maar de verwachting is dat deze zullen dalen. Via het gemaal Eefde wordt ongeveer 8 kuub water per seconde vanuit de IJssel via het Twentekanaal naar gebied van Vechtstromen aangevoerd. Dit zal in de komende weken, indien nodig, verder opgehoogd worden, schrijft het waterschap.
Blauwalg
Vooral in het noordelijk deel van het werkgebied van Waterschap Drents Overijssel Delta en op de hogere gronden zijn de grondwaterstanden nog steeds lager dan gemiddeld rond deze tijd van het jaar. Het waterschap waarschuwt voor de blauwalg in zwemplassen, maar ook in sloten, vijvers en weteringen.
Waterschap Limburg stelde 1 juli een onttrekkingsverbod in voor beken en sloten (oppervlaktewater) in Noord- en Midden-Limburg voor niet-kapitaalintensieve teelten. Het verbod geldt ook voor het besproeien van tuinen met water uit beken en sloten. “Met het verbod willen we een verdere daling van de waterpeilen voorkomen en onomkeerbare schade aan de natuur tegengaan. Het verbod geldt uiterlijk tot 1 oktober 2025.”
Vanaf donderdag 26 juni mag in het hele gebied van Waterschap De Dommel geen water meer uit beken of sloten opgepompt worden. Het is voor het eerst dat zo’n uitgebreid onttrekkingsverbod geldt voor heel Midden-Brabant, schrijft het waterschap.
Zorgwekkend waterpeil
Waterschap Hollandse Delta heeft een onttrekkingsverbod van 7 tot 21 uur ingesteld voor oppervlaktewater in het bemalingsgebied Witte Brug op Goeree-Overflakkee. Reden: 'Het zorgwekkende waterpeil en waterkwaliteit in het gebied'. “Door de langdurige droge periode, verhoogde verdamping en beperkte aanvoer van zoet water, zijn de sloten in delen van het gebied drooggevallen of is de waterdiepte minder dan 0,50 meter.”
Waterschappen nemen ok andere maatregelen om de gevolgen van de droogte te gaan. Zo zet Schieland en Krimpenerwaard extra mensen in om groene kades op schades, zoals scheuren, verzakkingen en lekkages te controleren.
Het chloridegehalte bij Andijk, innamepunt van PWN voor de drinkwaterproductie, ligt rond de 95 mg/l. De drinkwaterproductie komt in gevaar als het gehalte oploopt tot 200 mg/l.
Hoogheemraad Aad Straathof (Rijnland), hoogheemraad Bert de Groot (HDSR) en afdelingshoofd Jos Stammen (RWS) zetten de Klimaatbestendige Wateraanvoer aan bij gemaal de Aanvoerder in Utrecht | Foto Hoogheemraadschap van Rijnland
KWA voorzicht opgestart
Om West-Nederland van zoet water te voorzien is de Klimaatbestendige Wateraanvoer (KWA) aangezet. Het systeem wordt ‘voorzichtig’ opgestart met een aanvoer van 8 m3 per seconde. “Al naar gelang de droogte zich ontwikkelt wordt het opgevoerd”, zei hoogheemraad Aad Straathof van Rijnland bij het aanzetten van de KWA.
Door droogte en lage afvoer van de Rijn ontstaat er een tekort aan zoet water en trekt de verzilting verder het gebied in. Om West-Nederland toch van zoet water te voorzien wordt de KWA ingezet. Dit bestaat uit een netwerk van stuwen, watergangen en gemalen. Door inzet van de KWA en de Doorvoer Krimpenerwaard (DKW) wordt zoet water uit de Lek (via gemaal de Koekoek) en het Amsterdam-Rijnkanaal (via het Noordergemaal en gemaal de Aanvoerder) ingelaten. Toen donderdag de KWA werd ingezet, was de DKW al in werking.
De commissie KWA, bestaande uit Rijkswaterstaat Midden-Nederland en de betrokken waterschappen De Stichtse Rijnlanden, Schieland Krimpenerwaard en Rijnland, besluit of en wanneer de KWA wordt ingezet. Als de aanvoer in werking treedt, wordt water ingelaten vanuit het Amsterdam-Rijnkanaal (via het Noordergemaal en de Aanvoerder) en de Lek (via gemaal de Koekoek).
Vaarverbod
De aanvoer van extra zoet water zorgt voor stroming en hogere waterstanden en dus lagere doorvaarthoogten bij bruggen. De Stichtse Rijnlanden heeft tot nader order een vaarverbod ingesteld op de Leidsche Rijn, vanaf de Haanwijkersluis in Harmelen tot aan het Amsterdam-Rijnkanaal in Utrecht. Ter hoogte van gemaal de Aanvoerder worden de speciale deuren van de keersluis in de Leidsche Rijn gesloten.
De Haanwijkersluis in Harmelen is geheel gestremd. Bij de sluis in Bodegraven wordt vooralsnog gewoon geschut. Vanwege de verhoogde stroomsnelheid raadt De Stichtse Rijnlanden mensen zeer sterk af om te zwemmen bij de Haanwijkersluis.
Om zo min mogelijk zout water binnen te laten, neemt ook Rijnland aanvullende maatregelen. De Kolksluis Spaarndam is vanaf vrijdag 4 juli gestremd, deze is normaal alleen in het weekend in gebruik.
