De aanhoudende droogte leidt op steeds meer plaatsen tot ingrijpende maatregelen. In Oost-Nederland wordt vanaf deze week het oppompen van grondwater rond kwetsbare natuurgebieden verboden. In Noord-Holland komt de verdringingsreeks in beeld doordat de voorraad in het IJsselmeer en Markermeer snel afneemt. Elders worden noodpompen bijgeplaatst, sluizen gesloten en zoetwaterbuffers aangesproken.
Waterschap Rijn en IJssel komt met een nieuwe, vergaande maatregel. Vanaf woensdag 12 augustus om 08.00 uur mag in en rond tien kwetsbare natuurgebieden geen grondwater meer worden opgepompt om te sproeien. Het verbod blijft gelden totdat de grondwaterstanden weer normaal zijn voor de tijd van het jaar.
Volgens het waterschap daalt het grondwater door het gebrek aan regen steeds verder. Met name natuur die afhankelijk is van natte omstandigheden komt daardoor in de problemen. Ook kunnen veengebieden zover uitdrogen dat onherstelbare schade ontstaat. Het verbod geldt onder meer rond het Korenburgerveen, Wooldse Veen, Buurserzand en Haaksbergerveen. Een verbod op het onttrekken van oppervlaktewater geldt in het hele beheergebied al sinds 16 juli.
Ook Waterschap Drents Overijsselse Delta heeft zijn onttrekkingsverboden verder uitgebreid. Sinds 10 augustus om 18.00 uur mag ook in het aanvoergebied Ankersmit, rond het Overijssels Kanaal, geen oppervlaktewater meer worden onttrokken. De grondwaterstanden dalen verder en liggen op de meeste plaatsen lager dan gebruikelijk voor deze tijd van het jaar. In juli viel in het beheergebied gemiddeld 21 millimeter regen, tegenover normaal ongeveer 85 millimeter.
IJsselmeer raakt leger
Een opvallende omslag is zichtbaar bij Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier. Daar was tot voor kort nog voldoende zoet water uit het IJsselmeer en Markermeer beschikbaar, maar volgens een nieuwe update begint die voorraad nu snel af te nemen.
Het gemiddelde neerslagtekort in het beheergebied is opgelopen tot 310 millimeter. Volgens HHNK was het tekort op 10 augustus niet eerder zo hoog op deze datum en ligt het zelfs hoger dan het landelijke gemiddelde op dezelfde datum in recordjaar 1976.
Tegelijkertijd dalen de waterstanden van IJsselmeer en Markermeer. Volgens het waterschap kan het peil eind deze week of begin volgende week richting NAP -0,30 meter zakken. Daardoor komt de verdringingsreeks in beeld: niet iedere vraag naar zoet water kan dan nog onbeperkt worden bediend. HHNK roept daarom op 13 augustus zijn Landbouwadviescommissie bijeen om met de landbouwsector te bespreken wat mogelijke beperkingen betekenen.
Ook de droogtegevoelige dijken vragen steeds meer aandacht. Sinds 8 augustus geldt een beweidingsverbod op verschillende Waddenzeedijken op Texel en het vasteland. Door droogte in combinatie met begrazing is de grasmat daar volgens HHNK op meerdere plaatsen ernstig achteruitgegaan. Vanaf 12 augustus wordt bovendien ongeveer 450 kilometer aan droogtegevoelige dijken geïnspecteerd.
Noodpompen bij Muiden en Weesp op slot
Ook Waterschap Amstel, Gooi en Vecht heeft op 10 augustus nieuwe maatregelen aangekondigd. Bij het Muiderslot wordt een tijdelijke installatie met drie noodpompen opgebouwd. Daarmee wordt water uit het Markermeer via de Vecht naar landbouw- en natuurgebieden gebracht, waaronder het Naardermeer, de Spiegelplas en de Ankeveense Plassen.
Vanaf 13 augustus gaat daarnaast de sluis in het centrum van Weesp aan de kant van de Vecht dicht. Daarmee voorkomt het waterschap dat zoet water vanuit de Vecht via Smal Weesp naar het Amsterdam-Rijnkanaal wegstroomt.
In Huizen is het waterpeil inmiddels zo laag dat volgens het waterschap onvoldoende bluswater beschikbaar is. Daar wordt daarom tijdelijk water uit het Gooimeer ingelaten. Dat water bevat blauwalg, maar het waterschap ziet geen andere mogelijkheid om voldoende bluswater beschikbaar te houden.
Zoetwaterbuffer Rijnland aangesproken
Hoogheemraadschap van Rijnland heeft afgelopen weekend voor het eerst een deel van de eerder opgebouwde zoetwaterbuffer in de Nieuwe Driemanspolder ingezet om het boezempeil te ondersteunen.
Via de polder wordt ongeveer 2 kubieke meter water per seconde naar het boezemwater van de Starrevaart gepompt. Daarmee probeert Rijnland het waterpeil in de grote vaarten en plassen zoveel mogelijk op niveau te houden.
Het waterschap krijgt steeds meer last van verzilting. Door de lage Rijnafvoer dringt zout water verder landinwaarts, waardoor Rijnland bij Gouda minder water uit de Hollandsche IJssel kan innemen. De zoetwaterbuffer was juist aangelegd om tijdens een dergelijke periode extra water achter de hand te hebben.
Delfland naar code zwart
Bij Hoogheemraadschap van Delfland is de situatie verder opgeschaald. Het waterschap heeft code zwart afgekondigd. Al het zoete water dat via het Brielse Meer en de Klimaatbestendige Wateraanvoer naar Delfland komt, is volgens het hoogheemraadschap nodig om de waterstanden op peil te houden.
Dat water is onder meer noodzakelijk voor de stabiliteit van dijken. Voor andere toepassingen is volgens Delfland momenteel geen zoet oppervlaktewater beschikbaar.
Vooral een deel van de glastuinbouw dreigt daardoor snel met tekorten te maken te krijgen. Delfland en Glastuinbouw Nederland onderzoeken sinds 8 augustus daarom drie noodopties: aanvoer van zoet water met tankwagens vanuit andere gebieden, tijdelijke ontzilting van water uit de Nieuwe Waterweg en het verder zuiveren van gezuiverd rioolwater voor gebruik door de glastuinbouw.
Lage Waal
Ook in het rivierengebied zijn nieuwe noodmaatregelen nodig. Waterschap Rivierenland plaatste op 7 augustus drie tijdelijke pompen bij bestaande gemalen in de Waalsprong bij Nijmegen.
Door de uitzonderlijk lage waterstand van de Rijn en daarmee de Waal dreigden de reguliere gemalen binnenkort geen water meer naar de Lentse Plas en Oosterhoutse Plas te kunnen aanvoeren. De tijdelijke pompen kunnen bij lagere rivierstanden nog wel water oppompen.
De maatregel moet onder meer vissterfte en onherstelbare schade aan de kleilagen van de watersingels voorkomen. De watervoorraad die in het voorjaar in beide plassen was opgebouwd, blijkt onvoldoende om de huidige droogte volledig op te vangen.
Pompen verplaatst
Bij Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden is de rivierstand inmiddels zelfs te laag geworden voor eerder geplaatste noodpompen. Twee tijdelijke pompen zijn daarom op 7 augustus bij de sluis van Cothen geplaatst.
Ze stonden eerder bij de inlaat van de Kromme Rijn in Wijk bij Duurstede. Daar was het waterpeil van Nederrijn en Lek inmiddels zo ver gezakt dat de pompen geen water meer konden opzuigen. Vanaf Cothen moet worden geprobeerd het Kromme Rijngebied op een minimaal aanvaardbaar waterpeil te houden.
Noordoosten houdt peilen nog op niveau
Een ander beeld is er voorlopig bij Waterschap Hunze en Aa's. Het neerslagtekort bedroeg daar op 10 augustus gemiddeld 155 millimeter, maar de boezem bleef nog stabiel en op peil.
Daarvoor moet wel volop water uit het IJsselmeer worden aangevoerd. Via gemaal Dorkwerd komt momenteel 14 kubieke meter per seconde het gebied binnen. Via de Hoogeveensche Vaart wordt nog eens 3,9 kubieke meter per seconde aangevoerd.
De vraag neemt tegelijkertijd toe. Het aantal agrariërs dat beregent is de afgelopen week sterk gestegen en daardoor zakken lokaal de peilen in sloten en kanalen. Ook Hunze en Aa's ziet bovendien het IJsselmeerpeil langzaam richting de ondergrens van het zomerpeil zakken.
