De Nederlandse drinkwaterbedrijven kijken steeds vaker kritisch mee bij nieuwe Duitse vergunningen voor industriële lozingen in de Rijn. Ze hameren op meer transparantie in de afgifte van lozingsvergunningen door overheden.
Dat blijkt uit het jaarrapport 2025 van RIWA-Rijn, de vereniging van drinkwaterbedrijven die afhankelijk zijn van water uit het stroomgebied van de Rijn. Afgelopen jaar maakte RIWA-Rijn gebruik van het recht op inspraak op twee lozingsvergunningen voor lithiumfabrieken in Frankfurt am Main en Dormagen. Ook zijn vergunningen op PFAS-lozingen beoordeeld.
RIWA-Rijn richt zich nadrukkelijker op het indienen van zienswijzen op lozingsvergunningen door de Duitse overheid, meldt het Jaarrapport 2025. Directeur Gerard Stroomberg legt uit waarom dat gebeurt: “Een vergunningaanvraag is bij uitstek het moment om nieuwe verontreiniging te voorkomen. Als een activiteit eenmaal is toegestaan, wordt het veel moeilijker om de gevolgen voor de Rijn achteraf nog in te perken. Een vergunningaanvraag is daarom een belangrijk moment voor bronbescherming. Aangescherpte vergunningverlening vormt de eerste en belangrijkste verdedigingslinie om schadelijke stoffen in de Rijn terug te dringen.”
Bromide
In de lozingsvergunning voor de nieuwe lithium-elektrolysefabriek in Frankfurt plaatste RIWA-Rijn een kritische kanttekening bij de vergunningsvoorwaarden die dagelijks de lozing van 1.048 kilogram bromide (uitgedrukt als natriumbromide) toestaan. Daardoor stijgt de bromideconcentratie in de Main van ongeveer 0,1 naar 0,23 milligram per liter. Voor bromide bestaat geen milieukwaliteitsnorm voor oppervlaktewater, waardoor aan deze lozing geen specifieke grenzen zijn gesteld. RIWA-Rijn vindt dat problematisch omdat bromide moeilijk uit water te verwijderen is bij de productie van drinkwater. Bij drinkwaterzuivering met ozon kan bromide bovendien worden omgezet in het giftige bromaat.
Naspeuringen in de vergunningaanvraag voor een lithiumrecyclingfabriek in Dormagen brachten aan het licht dat onduidelijk is hoeveel lithium uiteindelijk zal worden geloosd in de Rijn en aan welke milieukwaliteitsnormen de lozingen zouden voldoen. RIWA-Rijn heeft daarom eerder bij de Europese Commissie aangedrongen op een Europese milieukwaliteitsnorm voor lithium. Die normen gaan er komen.
Ondoorzichtig
In Duitsland is de vergunningverlening voor bedrijven die schadelijke stoffen willen lozen in het stroomgebied van de Rijn vrij ondoorzichtig, constateert RIWA-Rijn directeur Gerard Stroomberg. “Een industriële activiteit kan worden toegestaan terwijl nog niet volledig duidelijk is welke stoffen uiteindelijk in het oppervlaktewater terechtkomen. Ook kunnen waterkwaliteitsnormen of lozingsgrenzen voor nieuwe opkomende stoffen ontbreken. Daarnaast kunnen de vergunning voor een industriële activiteit en de vergunning voor de uiteindelijke lozing van afvalwater afzonderlijk en op verschillende momenten worden behandeld.”
Het beoordelen van Duitse lozingsvergunningen is mede daarom een tijdrovende klus. De meeste vergunningaanvragen liggen bovendien kort ter inzage en zijn zelden online beschikbaar. Vertegenwoordigers van RIWA-Rijn reizen dan af naar Duitsland om de dossiers van de vergunningaanvragen te bestuderen. Vaak gaat het om papieren dossiers. “Dat kost ons veel tijd”, licht Gerard Stroomberg toe. “En het bemoeilijkt om binnen de beschikbare inspraakperiode te onderzoeken wat een nieuwe industriële activiteit kan betekenen voor de waterkwaliteit. Daar komt bij dat de vergunningaanvraag vanwege bedrijfsgevoelige informatie niet altijd volledig toegankelijk is.”
Rijncommissie
In het verleden heeft RIWA-Rijn gevraagd of de Internationale Commissie ter Bescherming van de Rijn een rol kan spelen in het centraal inzichtelijk maken van vergunningaanvragen, zodat de toegankelijkheid ervan groter is dan nu het geval is. Dat verzoek is afgewezen. RIWA-Rijn pleit in het Jaarrapport 2025 opnieuw voor “tijdige, centrale en digitale beschikbaarheid van vergunningaanvragen en relevante milieugegevens”.
Het jaarrapport van RIWA-Rijn meldt dat vorig jaar 86 gemeten parameters één of meerdere keren de streefwaarden uit het European River Memorandum hebben overschreden. Dat is meer dan in 2024, toen er 75 overschrijdende parameters werden gerapporteerd. Een deel van die toename hangt samen met aangescherpte streefwaarden, maar het jaarrapport laat ook zien dat verdere inspanningen nodig blijven om de belasting van de Rijn structureel te verminderen.
LEES OOK
H2O Premium: De lithiumparadox: energietransitie versus drinkwaterbescherming
H2O Actueel: Lithium: waarom een opkomende grondstof een groeiende waterzorg is
H2O Actueel: Europese Commissie wil ook normen lithium in rivierwater
H2O Actueel: RIWA-Rijn roept op tot Europese milieunorm voor lithium in water
H2O Actueel: Op z’n vroegst over 5 jaar EU-normen voor lithium in Rijnwater
