Sinds de Chinese overheid in 2013 een nieuwe strategie voor duurzaam stedelijk waterbeheer lanceerde en zich ten doel stelde dat 30 grote steden ‘sponssteden’ moesten worden, timmert het land in dat kader hard aan de weg, illustreerde The Guardian vanmorgen. Volgens de Britse krant is (regen)waterhergebruik er de afgelopen decennia steeds meer in bouwvoorschriften verankerd, en is het huidig streven van de Chinese regering dat 70 procent van de in 'sponssteden' gevallen neerslag moet worden hergebruikt. Een ambitieus klimaatadaptatieplan – maar is dat het complete verhaal?
Het gaat hier om het Sponge City Program (SCP), oftewel China’s plan om het waterbeheer in steden door middel van zowel groenblauwe als grijze infrastructuur aan te passen aan het veranderend klimaat. Hoewel het plan aanving met een initiële focus op het verkleinen van stedelijke overstromingsrisico’s, heeft het zich sindsdien ontwikkeld tot een breder, holistisch paradigma, en worden momenteel onder de noemer van het SCP 30 pilotsteden met uiteenlopende natuurlijke en sociale kenmerken weerbaarder gemaakt voor hevige regenval, droogte en overstromingen.
De weg daarnaartoe is geplaveid met hemel- en grijswatersystemen voor gebouwen, verbeterde drainagesystemen, verruiming van rioolstelsels, waterdoorlatende bestrating en groene daken. Een grootschalig klimaatadaptatieplan, kortom, waarbij voorzien wordt dat aanpassing van het waterbeheer gepaard zal gaan met een breed palet aan ecologische, sociaal-culturele en economische nevenvoordelen, zoals verkoeling van steden, verminderde luchtvervuiling, een lager drinkwaterverbruik, verhoging van biodiversiteit, CO2-fixatie, verbeterd welzijn en een hogere grond- en vastgoedwaarde.
'Lichte regenval leidt niet tot stagnatie, zware regenval leidt niet tot wateroverlast, waterlichamen worden niet zwart en stinkend, en het hitte-eilandeffect wordt verminderd', was bijvoorbeeld een ontwerpeis die het Chinese ministerie van Volkshuisvesting en Stedelijke Ontwikkeling in 2018 publiceerde.
Beeld: Joshua Fernandez (via Unsplash)
Een ruime tien jaar na lancering is het concept, volgens The Guardian, zowel in het regenachtige zuiden (om het risico op overstromingen te beperken) als het droge noorden van het land (dat met seizoensgebonden droogtes kampt) omarmd. Peking kan volgens de lokale overheid inmiddels al 50 miljoen kubieke meter regenwater per jaar recyclen, wat tezamen met andere vormen van hergebruikt water (zoals bad- en douchewater) in meer dan 30 procent van de waterbehoefte van de Chinese hoofdstad voorziet.
Volgens een Engelse architect die in het artikel aan het woord komt en aan verschillende regenwateropvangprojecten in China heeft meegewerkt, zijn ontwerpen die regenwater opvangen en hergebruiken in China ‘geen bijzaak die er later nog bijkomt’.
Overigens is het volgens The Guardian eigenlijk niet eens zozeer een ontwikkeling van de afgelopen tien jaar, maar is dit in de afgelopen meervoud decennia een fundamenteel onderdeel van China’s nationale agenda geworden. Als voorbeeld wordt genoemd het Nationaal Stadion dat voor de Olympische Spelen van 2008 werd gebouwd, en omhuld is met een netwerk van capillaire buizen die regenwater afvoeren naar drie opslagtanks, waarna het hergebruikt wordt voor bijvoorbeeld het schoonmaken van de atletiekbanen en het irrigeren van de grasmatten. Volgens het Chinese ministerie van waterbronnen kan minstens 50 procent van de waterbehoefte van het stadion worden gedekt met het hergebruikte regenwater. Ook het olympisch zwembad is voorzien van een dergelijk regenwateropvangsysteem.
Eventuele minder zonnige zijden van het regeringsbeleid kwamen in het artikel, net als in dit bericht tot dit punt, niet aan bod. Zijn die er ook? Die zijn er zeker, schreven onderzoekers van Britse, Australische en Chinese universiteiten onlangs in wetenschappelijk tijdschrift Cities, maar in de media ‘neigt het discours ernaar de multifunctionaliteit van het SCP te promoten en de implementatie ervan te stimuleren, met de sociaal-politieke drijfveren van China als uitgangspunt’.
De onderzoekers analyseerden 786 online nieuwsartikelen die van december 2013 tot december 2022 over het SCP gepubliceerd werden, in 17 landen (China inbegrepen) en door 190 persbureaus en media die een ‘breed scala aan standpunten binnen het politieke en ideologische spectrum’ vertegenwoordigen, en concludeerden dat er een te ongenuanceerd beeld over het SCP circuleert.
Volgens de meta-analyse kent het SCP technische, financiële en bestuurlijke strubbelingen en bestaat er kritiek op de effectiviteit ervan, maar vermijden nieuwsmedia kritische discussies daarover. Aangehaald worden bijvoorbeeld twee wetenschappelijke studies die de effectiviteit van het SCP op het gebied van overstromingsbeheersing ‘relatief beperkt’ noemen, en twee studies die concluderen dat het SCP-ontwerp alleen kleine tot middelgrote piekbuien zal opvangen en steden niet zal beschermen tegen extremere weersomstandigheden.
Verder heeft concurrentie om landgebruik tussen groene ruimte, ondergrondse ruimte, bestaande bouw en nieuwbouw, naast wrijving met economische ontwikkeling en sociale rechtvaardigheid, volgens de onderzoekers geleid tot complexiteit bij de implementatie van het SCP op grotere schaal. Ook kent het programma volgens hen financiële winnaars (projectontwikkelaars met macht en invloed op locatiekeuzes voor SCP-projecten, die er maximale winst uit halen) en verliezers (inwoners met een lager inkomen en arbeidsmigranten, voor wie diezelfde locatiekeuzes tot sociale onrechtvaardigheid leiden).
Volgens de onderzoekers is het ‘onduidelijk of het concept van het SCP en de bijbehorende implementatie-uitdagingen aan het publiek gepresenteerd zijn op een wetenschappelijk accurate manier die aansluit bij onderzoeksresultaten’. Door misinterpretaties van ‘de wetenschap achter de verhalen’ is het volgens de onderzoekers mogelijk dat het publiek ‘misleid wordt met de verwachting dat een Sponge City een wondermiddel tegen alle soorten overstromingen is’.
De studie laat zich – ondanks financiering door Chinese staatsfondsen – kritisch uit over agendasetting en framing door Chinese staatsmedia, en roept om om daar meer aandacht voor te hebben bij (journalistieke) beschouwingen van het SCP. Online nieuwsmedia spelen immers – daar, maar ook in Westerse landen – een cruciale rol in het vormgeven van de publieke perceptie en het bepalen van de houding ten opzichte van het SCP, aldus de onderzoekers, en dat is volgens hen niet enkel een technisch waterbeheerprogramma ‘maar ook een controversieel bestuursvraagstuk met implicaties voor de relatie tussen staat en samenleving’.
Beeld: Shana van Roosbroek (via Unsplash)
Bovendien gaat het om het beleid van een ‘collectivistische, socialistische staat waar de mainstreammedia grotendeels door de staat worden gecontroleerd’ en ‘waar de macht over het discours diepgeworteld is in en versterkt wordt door beleidsmakers op het hoogste niveau’. Centrale media zoals de People's Daily en persbureau Xinhua opereren onder de directe controle van het Centrale Propaganda Departement van de Chinese Communistische Partij en dienen voornamelijk om nationale beleidsagenda's te propageren en de legitimiteit van de centrale overheid te versterken, aldus de studie.
LEES OOK
H2O (print): ‘Ik droom van een transitie naar een ecologische levensstijl en regeneratieve steden’ (interview met Nanco Dolman, expert waterrobuuste steden bij Deltares)
H2O Actueel: Douchen met regenwater en zelf je grijswater zuiveren: pilothuis in Boskoop laat zien dat het kan
