Tijdens de opening van Aqua Nederland 2026 zal Alex Hekman – business director Water bij Sweco en directeur van het programma NL2120 – spreken over de grote ontwerpkeuzes waar de sector voor staat. Volgens Hekman is een koerswijziging nodig. “Ik pleit voor hybride oplossingen, een combinatie van techniek en natuurlijke processen.”
Hekman stelt dat die oplossingen beter aansluiten bij de complexe ruimtelijke opgaven waar Nederland voor staat. “We komen uit een periode waarin veel watervraagstukken vooral binnen de sector en technisch opgelost werden. Maar het is noodzakelijk om te verbinden met vraagstukken buiten de sector”, zegt hij. “Ons land heeft een ruimteprobleem en we kunnen ons gewoon niet veroorloven om vraagstukken monosectoraal op te lossen.”
Hekman benadrukt dat hybride oplossingen niet betekenen dat technische maatregelen verdwijnen. Juist de combinatie met natuur staat centraal. “Het gaat niet om ‘of of’, een soort romantisch natuurlijk beeld of het afzetten tegen technologie. Het gaat er juist om waar het een het ander kan versterken; die twee moeten echt helemaal hand in hand gaan.”
Dat uitgangspunt speelt een belangrijke rol in het programma NL2120, waarin overheid, wetenschap en bedrijfsleven samenwerken aan het opschalen van zogenoemde nature-based solutions. In zijn presentatie plaatst Hekman deze aanpak nadrukkelijk in een bredere context van nationale wateropgaven.
Deltawerk XXL
Een van de thema’s waar Hekman de afgelopen jaren intensief aan werkte, is zeespiegelstijging. Daarbij onderzochten grote consortia in opdracht van het ministerie van IenW en de Deltacommissaris verschillende strategieën om Nederland op lange termijn veilig te houden.
“We hebben dat zowel aan de technische kant bekeken – bijvoorbeeld hoe we dat met een Deltawerk XXL zouden kunnen doen – als vanuit de vraag hoe we het zoveel mogelijk op een natuurlijke manier kunnen aanpakken”, legt hij uit. Volgens hem zal de komende jaren vooral gekeken moeten worden welke oplossingen per regio het beste passen.
“We hebben daarin ontdekt dat het heel verstandig is om bij het komen tot een oplossing natuurlijke processen een belangrijke plek te geven, om te voorkomen dat het hele kustecosysteem kapot gaat. Maar dat zal noodzakelijk zijn om dat hand in hand met techniek te doen om de waterveiligheid te borgen. Dijken zullen altijd nodig blijven.”
Een tweede belangrijke opgave ligt volgens Hekman bij het Nederlandse riviersysteem. “De afgelopen honderd jaar hebben we dat enorm technisch ingericht”, zegt hij. “Op zo’n manier dat ook de hele natuurlijke werking van het systeem is veranderd.” Vooral ecologisch is het systeem kwetsbaar geworden. “Het overgrote deel van het riviersysteem wordt eigenlijk als knelpunt aangemerkt.”
Daarom pleit hij ook hier voor een combinatie van maatregelen. “Ook daar is het verstandig om natuurlijke processen weer meer ruimte te geven, maar tevens hand in hand met techniek, want het moet wel veilig blijven.”
Sponsvermogen
Naast het kust- en rivierengebied wijst Hekman op de groeiende problematiek van waterschaarste, met name op zand- en veengronden. Tegelijkertijd kampen die gebieden steeds vaker met wateroverlast.
Volgens hem ligt de sleutel in het herstellen van het sponsvermogen van het landschap. “Hoe zorgen we dat we daar het water echt weer vasthouden, de sponswerking van het systeem herstellen”, zegt hij. “En ook daar is het heel onverstandig om voor zuiver technische oplossingen te kiezen, maar om vooral ook weer te werken aan systeemherstel, en, niet te vergeten, het voor de boeren economisch rendabel te houden.”
Hoewel de grote voordelen van veel nature-based oplossingen al bekend zijn, worden ze nog niet op grote schaal toegepast. Dat heeft verschillende oorzaken, zegt Hekman. “In de watersector is er traditioneel veel behoefte aan zekerheid. Het moet drie cijfers achter de komma wel kloppen. Daardoor is het soms lastig om nieuwe benaderingen snel toe te passen.”
Ook spelen sociaal-economische en institutionele factoren een rol, bijvoorbeeld in landbouwgebieden of bij vergunningen en aanbestedingen. Binnen NL2120 wordt daarom onderzocht hoe zulke barrières kunnen worden doorbroken. “Het vraagt voornamelijk om een andere benadering", stelt Hekman.
Natuurlijke gereedschapskist
Een mooi voorbeeld van een hybride aanpak ziet Hekman bij een dijkversterkingsproject van Waterschap Zuiderzeeland. Daar werd uiteindelijk gekozen voor een natuurlijke vooroever die golven afremt voordat ze de dijk bereiken.
Volgens hem koos het projectteam ervoor om niet meteen naar de traditionele technische oplossingen te grijpen. “Daar had men natuurlijk in de technische gereedschapskist kunnen kijken om de dijk te versterken. In plaats daarvan werd eerst gekeken naar natuurlijke alternatieven. Uiteindelijk bleek zo’n oplossing zelfs het meest sober en doelmatig, en werd daarmee het voorkeursalternatief.”
Volgens Hekman vraagt de toekomst van het waterbeheer uiteindelijk om een bredere manier van denken. Waterveiligheid, ecologie en ruimtelijke ontwikkeling moeten vaker samen worden ontworpen. “We moeten echt een paradigmaverschuiving doormaken, waarbij we weer bereid zijn om opgaven met elkaar te verbinden en de synergie te zoeken waar mogelijk”, besluit hij.
